29-08-2015 

Надежта за медиумска слобода урната во Македонија

од НОВА | објавено на: 12-07-2013 12:21:24

  • Помалку од една недела по заминувањето на известувачот, провладините медиуми – односно сите мејнстрим медиуми – организираа напад врз специјалниот известувач на ОН, Ла Ру
  • Заклучоците од мисијатана Ла Ру беа дека иако правната рамка за медиумска слобода во Македонија е задоволителна, политизираната пракса сериозно загрижува
  • Во март годинава, Никола Младенов, газдата на весникот Фокус, еден од последните печатени критични медиуми, почина во необјаснета сообраќајна несреќа
  • Привремениот притвор на Кежаровски беше продолжен за дополнителни 30 дена, а на известувачот од ОН не му беше дозволено да го посети во затворот

Автор: Тања Милевска

На 21-ви јуни, на македонските новинари, интелектуалци, уметници и слободари им олесни за миг. Специјалниот известувач на Обединетите Нации за промоција и заштита на слободата на мисла и изразување, Франк Ла Ру, го посети Скопје и ја одржа една од најотворените и најчесните прес конференции за слобода на медиуми што сме ја виделе во години.

Заклучоците од неговата мисија беа дека иако правната рамка за медиумска слобода во Македонија е задоволителна, политизираната пракса сериозно загрижува. Еве неколку од главните точки кои ги истакна известувачот:

Најголемата критична телевизија, А1, беше затворена. После речиси едногодишен процес, по полициски упад и приведување на сопствениците, медиумот беше целосно затворен во 2011 поради даночна измама. Властите одбија плаќање на рати кое ќе му овозможеше на медиумскиот конгломерат и на новинарите да продолжат да работат.

Во март годинава, Никола Младенов, газдата на весникот Фокус, еден од последните печатени критични медиуми, почина во необјаснета сообраќајна несреќа. Остануваат многу мистериозни прашања околу несреќа – зошто не е пронајден неговиот мобилен телефон, и покрај тоа што истрата првично соопшти дека телото било пронајдено благодарение на мобилниот сигнал? Зошто истрагата не собира докази од патарините низ кои поминал Младенов таа ноќ? Зошто камерите на патарините не функционирале? Властите и натаму го третираат овој случај како банална сообраќајка, создавајќи се поголем сомнеж кај јавноста. Во меѓувреме неговиот дневен Фокус замина со него. Неделната верзија ќе се печати повторно од оваа седмица благодарение на поддршката на Фондацијата Отворено Општество. Но, до кога?

Истражувачкиот новинар, Томислав Кежаровски, беше уапсен на крајот на мај за наводно откривање на идентитетот на заштитен сведок во кривична постапка од 2008, сведок кој потоа се испостави дека е лажен, и незаштитен во периодот на објавувањето на новинарскиот текст. Привремениот притвор на Кежаровски беше продолжен за дополнителни 30 дена, а на известувачот од ОН не му беше дозволено да го посети во затворот.

Повикувајќи се на неговото лично искуство од Гватемала, Ла Ру објасни како и во неговата земја, оние кои ги откриваат нарушувањата на човековите права се етикетираат како предавници на државата. Конечно сите ние “предавници“ се почувствувавме разбрани и се понадевавме дека владата ќе обрне внимание, бидејќи таа самата и го покани Ла Ру да дојде.

Но, и тоа беше преголемо барање.

Помалку од една недела по заминувањето на известувачот, провладините медиуми – односно сите мејнстрим медиуми – организираа напад врз Ла Ру, врз основа на овој текст (http://dailycaller.com/2011/10/27/un-internet-agenda-tied-to-george-soros/). Со денови едниствено што можеше да се слушне е дека Франк Ла Ру е “платеник на Џорџ Сорос“. Колку и ова да звучи чудно за странската јавност, македонската влада успеа последниве години да наметне идеја дека унгарскиот милијардер би бил на некој начин поврзан за македонската опозиција и дека охрабрува некаков обид за насилна промена на демократски избраната влада на Никола Груевски, иако голем број на членови на партијата на власт во минатото уживале во Соросовите пари за разни проекти.

Опсесијата со овој заговор стана толкава што провладините медиуми измислија и посебен збор – “Соросоиди“- за критичните новинари и невладините организации критични кон власта, без разлика дали истите воопшто добиле некогаш фондови од Фондацијата Отворено Општество. Тоа стана синоним за “предавник“ во секојдневниот говор.

Франк Ла Ру допрва треба да го напише својот извештај врз основа на собраните факти. Се плашам дека кога тоа ќе го стори, неговите заклучоци нема да бидат земени предвид од владата и од медиумите кои и се блиски. Тој е дискредитиран и ништо од тоа што ќе го каже или напише нема да направи разлика таму каде што треба. Исто како што ништо од тоа што ние предавниците го пишуваме не прави веќе никаква разлика.

Она што е уште потрагично е што отвореноста на Ла Ру претставува нешто ново од страна на меѓународните организации. Тој се фокусираше исклучиво на слободата на медиуми без никаква политичка агенда во позадина.

За разлика од него, Европската Унија се покажа многу слаба во пренесувањето пораки до македонските власти кога станува збор за медиумските слободи. Се е извалкано од спорот со Грција околу името. Брисел е толку одлучен да го затвори прашањето што дипломатите и комесарите имаат тенденција да минимизираат секаква критика од страв да не изгубат влијание кај македонскиот Премиер.

Но, не би било фер да се поштеди македонската опозиција од секаква критика. СДСМ е во опозиција седма година по ред и не покажува знаци на излез од политичката апатија. Поранешниот претседател на партијата, Бранко Црвенковски, кој ја напушти фунцкијата пред неколку недели, изрази жалење што не застанал поенергично во одбрана на А1 во 2011. Опозицијата ја гледа деградацијата на човековите права и медиумските слободи како се одвива пред нејзините очи со години. Дали е тоа затоа што се премногу консензуални или се плашат да заземат цврст став? Притворен новинар и мистериозната смрт на најголемиот бранител на слободата на говор, Никола Младенов, не се прашања кои смеат да се третираат лесно. Демократијата, вклучително слободата на изразување, мораат да претставуваат највисок национален интерес.

Сите релевантни играчи, дома и во странство, мора да се отрезнат и да ја стопираат ова авторитарна тенденција пред да биде доцна.

(Преведено од оригиналниот текст на англиски, објавен на 11 јули 2013 во Комитетот за Заштита на Новинари, со седиште во Њујорк.
http://cpj.org/blog/2013/07/hopes-dashed-again-for-more-press-freedom-in-maced.php)


Не е дозволено преземање на оваа содржина или на делови од неа, што се однесува на текст, фотографија и видео, без дозвола од редакцијата на НОВА.

Останато од Идеи

Вистинските тие

Теодосиевски: Не знам дали некој може да си замисли на што ќе личеше оваа земја да имавме една ваква неписмена кич-културна политичка репрезентација во онаа 1945 година, кога оваа земја требаше да се покрене од средниот директно во дваесеттиот век?

прочитај повеќе

(Не)Човечност

Колку што сум бил денеска згрозен, ама згрозен до корен, од многу мои сограѓани - долго време не сум бил. Од пцовки, до клетви, до повици за линч и убивање на бегалците од Блискиот Исток

прочитај повеќе

По скопските улици со Ruki Chuki

Како што би рекол Пабло Пикасо, „секое дете е уметник, проблемот е да останеш уметник кога ќе пораснеш”. Ruki успеа. Го задржа детето живо и заситено. Нејзината младешка енергија пулсира во нејзините дела и тече низ нејзините линии, карактери и бои

прочитај повеќе

Новите авторитарни тенденции – наследство од минатото?

Политички партии кои функционираат како агенции за вработување, предизвикувајќи и одржувајќи култура на вкоренета корупција и клиентелизам; слаби државни институции; политичка контрола врз медиумите; распространета нееднаквост; изумирање на државата на благосостојба

прочитај повеќе

Држава по мерка на непријателите

Драгољуб Марковски: По повеќегодишни напластувани сознанија, потврдени со „бомбите“ на СДСМ, и за жал, по задоцнетите наоди на меѓународниот фактор, сосема е јасно каква трансформација доживеала некогаш пристојната држава, Македонија, односно нејзините институции задолжени за нејзиниот уставен поредок и спокојството на граѓаните

прочитај повеќе

Реквием за едно другарство

Сте биле ли скоро на испраќање на свој близок во странство? Чемер и јад е таа атмосфера на насмевки извадени на мускули за да не се скршите еден пред друг, за да не си зададете болка поголема од разделбата, неубедливо климајќи со главите додека се бодрите дека тоа е само привремено, а другото се ќе остане исто

прочитај повеќе

Што значат 600 милиони евра за иднината на 2 милиони луѓе?

Александар Тасев: За некого патриотизмот испадна многу подобра бизнис зделка од технолошките иновации, но не и за нормалниот човек. Медиокритетите ќе најдат начин да им биде топло во нивното полтронско мочуриште, но кога ќе им проработи совеста јас им посакувам да најдат сила и љубов во себе, за повеќе да се сакаат себе си и околината, бидејќи ова не си го дозволува човек што сака луѓе. А лесно можеме многу повеќе и подобро

прочитај повеќе

„Поплава“ низ призмата на еден тетовец

Некаде после полноќ, ме разбуди остро ѕвонење на вратата. Татко ми веќе беше спремен, облечен во униформата на територијалната одбрана и замина во ноќта…Илјадници други „територијалци“, илјадници граѓани распоредени во цивилната заштита и илјадници војници беа мобилизирани таа ноќ. Да бидат бедем за одбрана пред надојдената река Пена

прочитај повеќе

Шпиони и пиони

Гордана Попсимонова: Толку шпиони не биле фатени и осудени за целото време на Студената војна меѓу САД и СССР, колку што „ѝ успеа“ на Македонија за еден ден

прочитај повеќе

Никола заминува. Што понатаму?

Груевски ќе замине но дали со него ќе се збогуваме и од груевизмот како парадигма на состојбата на духот во кој е затечена Македонија во изминатите 25 години?

прочитај повеќе

Бојаровски: Подалеку партиските раце од телевизијата на народот

Крајно апсурдна и бесмислена е идејата дека МРТВ, односно нејзините ТВ-канали, треба да си ги поделат позицијата и опозицијата. Тоа е недоветна опција која е во спротивност со сите принципи за радиодифузните сервиси што ги застапува ЕУ, како и УНЕСКО

прочитај повеќе

Гробови и Ѕвезди

НОВА пренесува дел од необјавениот Дневник на Трпе Јаковлевски, министер за култура и наука во 1963 година. Овој негов запис посветен на трагедијата која му се случи на главиот град пред точно 42 години е напишан само неколку дена по катастофалниот земјотрес.

прочитај повеќе

Граѓанинот наречен (стар) скопјанец

Томислав Османли: Доколку се повеќе не му припаѓаме на Градот, од секој поединечен вид на нашето поведение, залудно и несреќно ќе се премолкнува напуштеното село: ниту тоа ќе се фати во урбаниот простор, ниту пак тој ќе заживее во овој урба центар

прочитај повеќе

Дарк сајд оф Пивофест

Кој ли ќе се запраша од каде сета таа дрога што како пуканки можеше да се набави на секој ќош, како да се излее на крај со масовната појава на проституирање и тоа на загрижувачки млади девојки, кои не пребираат нација, вера, возраст, се додека “клиентот“ не се ценка за нивните услови

прочитај повеќе

Медиумска моќ: Лидерство на случајните

Александар Шољаковски: Можат ли случајни личности да достигнат врвови во политиката? Можат, но во моментот кога ќе ја приграбат власта, тие престануваат да бидат „случајни“! Токму тоа двојство е причина заради која селекцијата во власта треба да биде ригорозна

прочитај повеќе

Орвел во Македонија: Дали скандалот со прислушувањето беше предвиден во 2010?

Трајаноски: Предупредувањата за можни масовни злоупотреби од власта или од Министерството за внатрешни работи беа бројни во 2010 година, кога се донесоа измените во Законот за електронски комуникации, со кои на тајната полиција ѝ се дадоа технички можности за неограничено прислушување

прочитај повеќе

Спасов: Истражувањето на ИРИ е конфузно

Спасов: ИРИ Мири пак прави конфузија, да појаснам каде е проблемот. Прво, истражувањето е спроведено, реално постои. Во рамки на редовните истражувања (кои и не се секогаш редовни) се спроведува. Анкетата е теренска на репрезентативен примерок

прочитај повеќе

Сообраќај

Ѕвездан Георгиевски: На врвот на сообраќајната хиерархиска пирамида стои пешакот

прочитај повеќе

"Македонскиот барок" е стапица на национализмот

Светски познатата историчарка Марија Тодорова, вчера, во преполниот клуб ГЕМ, одржа предавање насловено „Дали постои слаб национализам и дали е тоа корисна категорија?“ Таа на предавањето изложи свои најнови сознанија, од кои дел, се уште не се објавени.

прочитај повеќе

Учените подучуваат, неуките слушаат

Теодосиевски: Овој урбан тероризам отиде дури дотаму што среде Скопје, до Камениот мост, мафијашиве ни направија „Градска плажа“, да сме се разладувале во летните месеци. Ама сега, „плажата“ веќе не им се допаѓа и ја преораа. А таман не’ навикнаа да одиме на бањање

прочитај повеќе