Следното проширување на Европската Унија мора да содржи силни механизми против „тројански коњи“ и отстапување од владеењето на правото, изјави комесарката за проширување на ЕУ, Марта Кос.
Според неа, новите членки мора да бидат обврзани со гаранции што ќе дејствуваат цврсто доколку ги прекршат своите обврски по пристапувањето. Договорот со Црна Гора треба да биде првиот од оваа нова генерација договори.
Кос зборуваше на конференцијата „Проширување на ЕУ 2026: Два чекора напред, еден назад?“ во Талин, организирана од Естонскиот меѓународен центар за одбрана и безбедност и Министерството за надворешни работи на Естонија.
Таа нагласи дека ЕУ мора да се осигура од идно отстапување од своите фундаментални принципи. Искуството од проширувањето во 2004 година ја покажува потребата од гаранции што ќе обезбедат почитување на правилата и интегритетот на Унијата не само по пристапувањето, туку и 5, 10 или 20 години подоцна. Доколку ЕУ не даде убедлив одговор на ова прашање, ќе ѝ недостасува јавна поддршка за понатамошно проширување, рече Кос.
Според неа, секој иден договор мора да вклучува механизми против повлекување од обврските преземени во процесот на преговори, така што новите земји-членки ќе ги одржат достигнувањата во областа на владеењето на правото и демократските стандарди. Со оглед на намерата на Црна Гора да ги затвори сите поглавја од преговорите до крајот на годината, нејзиниот договор би можел да ја постави основата за оваа практика.
Обезбедените заштитни мерки треба да бидат во сила онолку долго колку што е потребно, но без создавање двостепено членство за земјите кои целосно го усогласиле своето законодавство со европското право. Доколку новите членки играат според правилата, тие нема да го почувствуваат влијанието на овие механизми. Сепак, во случај на повлекување од фундаменталните принципи, тие мора да имаат реален и опиплив ефект. Европската комисија ќе го достави предлогот до Советот на ЕУ за последователна одлука.
Кос ги истакна другите клучни елементи на процесот. Не треба да се дозволуваат компромиси за реформите, бидејќи борбата против корупцијата и градењето демократски институции остануваат во срцето на проширувањето. Полноправното членство не може да дојде на сметка на овие барања.
ЕУ мора да се подготви и за прием на нови членки преку проценка на влијанието од проширувањето, така што унијата од над 30 земји ќе остане ефикасна. Земјите-кандидатки кои ќе постигнат напредок треба побрзо да се интегрираат во европските политики и структури, како што се единствената зона за плаќања во евра и бесплатниот роаминг, кој веќе ги опфаќа Украина и Молдавија и се предлага за шесте земји од Западен Балкан.
Кос, исто така, ја нагласи важноста од постигнување праведен и одржлив мир во Украина, истакнувајќи дека интеграцијата на земјата ќе бара адаптиран пристап во контекст на новата геополитичка реалност, но без компромис во реформите. Полноправното членство, рече таа, е можно само откако ќе бидат целосно спроведени потребните обврски.