Денес имаме право на религиозна определба, но немаме гаранција за достоинствен живот. Можеш слободно да веруваш, но не можеш слободно да живееш без страв. Можеш да избереш храм, но не можеш да избереш систем што нема да те исцеди до коска.
Ана Василевска
Далеку сте вие од Бог, не поради тоа што не влегувате во храм, туку затоа што не излегувате од сопствената темнина. И џабе фаќате врски, дуповите за МПЦ не се важат. Се важат празните трпези за празник. Се важат лелекот и тишината по трагично згаснатите животи како диретна последица на скапаниот систем. Се важат криците на оние што чекаат здравствена грижа како милост, а не како право.
Комунизмот, како најгласен деклариран противник на „религијата како опиум за народот“, парадоксално, можеби најмногу ѝ се доближи на суштината на божјата проповед. Иронијата тука не е само стилска фигура, туку, горчлива констатација. Во општество во кое лагата и кражбата не само што беа санкционирани туку и општествено осудени, каде што идејата да се сака и почитува ближниот не беше цитат туку пракса. Семејството како најмала, но најжилава клетка имаше основа да опстане. Државата обезбедуваше минимум достоинство, а алчноста звучеше како туѓ јазик, нешто што не се разбира, а камоли да се слави. Тоа беше време кога моралот не се носеше како накит за празници, туку секојдневно, незабележливо, но суштински.
Ако се погледне пошироко, не е ова изолиран парадокс. Во различни историски контексти, од југословенскиот модел на самоуправување, преку скандинавските социјални држави во нивните најсилни децении, па сè до одредени аспекти на источногерманското општество, се провлекува истата нишка: обидот да се институционализира солидарноста. Не затоа што луѓето станале подобри, туку затоа што системот ги терал да бидат помалку сурови еден кон друг. Бесплатното образование, достапното здравство, сигурноста дека утре нема да бидеш исфрлен од сопствениот живот. Тоа беа форми на секуларна милосрдност, некаков вид организирана грижа за „ближниот свој“. Како да се обидело општеството, без да го именува Бог, да ги практикува неговите наједноставни заповеди: да не оставиш човек гладен, болен и понижен.
Секако, тие системи имаа свои темни страни, свои неправди и свои тишини што не смеат да се романтизираат. Но парадоксот останува: таму каде што религијата беше оттурната на маргините, човекот често беше поставен во центарот. Денес, кога религијата е слободна, гласна и видлива, човекот има најмала шанса.
Денес, овој франкенштајновски спој на фанатизам, национализам и див капитализам, скроен по мерка на олигархијата, личи на тело составено од туѓи делови што одбиваат да функционираат заедно. Систем што чука како како расипан часовник: гласно, нервозно и без чувство за време. Во него, лагата не е грев, туку стратегија. Кражбата не е срам, туку вештина. Алчноста не е порок, туку препорака за успех. Солидарноста се појавува само како договор на интереси, како заедничка маса на која не се дели леб, туку тендери. Емпатијата е сведена на емотикон, а човечноста на коментар под објава. Убијците се претвораат во митови, жртвите во статистика, бројки што не болат никого, освен оние што ги носат како крст без воскресение.
И тука е најсуровата иронија: денес имаме право на религиозна определба, но немаме гаранција за достоинствен живот. Можеш слободно да веруваш, но не можеш слободно да живееш без страв. Можеш да избереш храм, но не можеш да избереш систем што нема да те исцеди до коска. Како верата да е дозволена како утеха, но не и како коректив, како приватна работа на душата, но не и јавен принцип на праведност. Бог е оставен да биде симбол, додека пазарот станува догма.
А црквата? Наместо да биде глас на совеста, таа често личи на ехо на моќта. Во кохезија и дослух со истите тие што деновиве ќе ги гледаме како фарбаат јајца со раце што не знаат за покајание, ќе се крстат со чело што не памети срам и ќе палат свеќи како да можат да ја осветлат темнината што сами ја создаваат. Ќе лепат статуси, ќе собираат лајкови, ќе го глумат богобојазливиот лик во дигитален иконостас, каде што верата се мери во реакции, а не во дела.
Далеку сте вие од Бог, не поради тоа што не влегувате во храм, туку затоа што не излегувате од сопствената темнина. И џабе фаќате врски, дуповите за МПЦ не се важат. Се важат празните трпези за празник. Се важат лелекот и тишината по трагично згаснатите животи како диретна последица на скапаниот систем. Се важат криците на оние што чекаат здравствена грижа како милост, а не како право.
Бог, ако веќе го барате, не е во редицата за причест додека се сликате, туку во редицата за леб, во преполните ходници на Онкологија, во солзите на оние кои не можат да си ја обаснат неправдата … . Не е во восокот што гори, туку во раката што подава. Не е во зборот „амин“, туку во тишината по него, таму каде што или ќе направиш нешто човечко, или ништо од сето тоа не се важи.
Честит Велигден, за многу години!
Текстот е сопственост на 0нулта.мк