И кога е така, како што велат фактите, чие постоење го определува нашето постоење во меѓународниот правен поредок, што е всушност и единствениот начин на постоење како држава; факти кои велат дека Преспанскиот договор е конечна спогодба, чии “одредби се неотповикливи”, затоа што го означуваат нашето членство во Обединетите Нации; и дополнително градат “стратешко партнерство” меѓу нас и Грција; како да се третираат сите форми на партиски, политички и медиумски манипулации и спинови за “раскинување на Преспанскиот договор”? Која е таа политичка (не)свесност што може да “игра” со меѓународното и фактичко постоење на државата? Кој е тој популизам што може да оправда деструктивност од овие размери?
Никица Корубин
Преспанскиот договор, наречен според локацијата на неговото потпишување во малото погранично место Псарадес (Нивици), всушност е актот на нашето конечно етаблирање и позиционирање како независна држава во меѓународниот правен поредок, односно комплетирање и дефинирање на нашето членство во Обединетите Нации. Членство, кое фактички и симболички, со целата гео-политичка и цивилизациска криза со која се соочува светот; е реперот за државност и суштинско правно и политичко постоење во светот.
Токму затоа, “билатералниот спор” со Грција “за името”, никогаш и не беше билатерален, а уште помалку (само) за името; туку дозвола за влез на новата држава, произлезена од распадот на СФРЈ на меѓународната политичка сцена. И затоа името на договорот е одраз на суштината на проблемот, таков каков што постоеше до неговото финализирање во 2018 година, секаде во светот, освен во наративот на нашата политичка и медиумска јавност: “КОНЕЧНА СПОГОДБА ЗА РЕШАВАЊЕ НА РАЗЛИКИТЕ ОПИШАНИ ВО РЕЗОЛУЦИИТЕ 817 (1993) И 845 (1993) НА СОВЕТОТ ЗА БЕЗБЕДНОСТ НА ОБЕДИНЕТИТЕ НАЦИИ, ЗА ПРЕСТАНУВАЊЕ НА ВАЖНОСТА НА ПРИВРЕМЕНАТА СПОГОДБА ОД 1995 г. И ЗА ВОСПОСТАВУВАЊЕ НА СТРАТЕШКО ПАРТНЕРСТВО МЕЃУ СТРАНИТЕ”.
Спор произлезен од моментот на нашето барање за членство во Обединетите Нации (резолуциите 817 и 845 од 1993 година), формулирано во Времената спогодба (времена формулација БЈРМ за нас до конечното решавање во предвиден рок од 7 години); трајно формулирана 23 години подоцна во КОНЕЧНА СПОГОДБА. Завршни одредби, член 20: “9. Одредбите од оваа спогодба остануваат во сила за неопределен период и се неотповикливи. Не се дозволени никакви измени на одредбите од член 1, став (3) и став (4) од оваа спогодба.” Член 1, став 3 вели: “Официјалното име на Втората страна ќе биде „Република Северна Македонија“, што ќе претставува уставно име на Втората страна и ќе се употребува erga omnes, како што е предвидено во оваа спогодба. Скратеното име на Втората страна ќе биде „Северна Македонија“.
И кога е така, како што велат фактите, чие постоење го определува нашето постоење во меѓународниот правен поредок, што е всушност и единствениот начин на постоење како држава; факти кои велат дека Преспанскиот договор е конечна спогодба, чии “одредби се неотповикливи”, затоа што го означуваат нашето членство во Обединетите Нации; и дополнително градат “стратешко партнерство” меѓу нас и Грција; како да се третираат сите форми на партиски, политички и медиумски манипулации и спинови за “раскинување на Преспанскиот договор”? Која е таа политичка (не)свесност што може да “игра” со меѓународното и фактичко постоење на државата? Кој е тој популизам што може да оправда деструктивност од овие размери?
Грција е НАТО партнерот што де-факто го чува нашето небо. Грција е стратешкиот економски партнер, во однос на инвестициите кај нас и нивната природа; но и во однос на зависноста и потребата од солунското пристаниште. Грција е стратешкиот партнер, со која заедно со Бугарија ја делиме географската и историската област Македонија. Грција и особено Солун кој е економскиот, културниот и туристичкиот центар кон кој гравитираат и граѓаните, и економијата, и културата и обичаите. Грција е државата и земјата, која со овој договор (слично како и Бугарија со Договорот за пријателство и добрососедство) го гарантира постоењето на нашата современа држава и нејзините граѓани со нивниот идентитет, произлезена од сложени историски и политички околности.
И кој е тој “интерес” што го оспорува сето ова? И кој е тој “интерес” каде БЈРМ е подобра опција од Северна Македонија (патем речено историска референца и реминисценција а пропо “вековниот идентитет”)? И кој е тој “интерес” каде природните (вековни) врски, и заедничка и споделена историја, во која сме биле активни креатори, а не пасивни посматрачи од маргините на источно-медитеранските цивилизации; се претставува како “проблем” и “загрозување на идентиетот”?
И затоа секое целно таргетирање на ова партнерство, со знаење или без него, презентирано на најразлични начини, кои варираат – од кампања на интернет страни за квази промовирање на “македонизмот” и таргетирање на грчки веб страни; преку ширење на дефетизам и анти-грчка пропаганда; преку таргетирање на екслузивно, грчки компании и бизниси кај нас (зад праванот за заштита на животната средина); до негирање и дезавуриаање на сопствениот устав и компромитирање и на името на државата и на рационалната и научна дебата за историјата – е всушност проблематизирање на самата држава, која е “извадена” надвор од сферата на пост-југословенското влијание и “вратена” на изворната припадност кон источно-медитеранскиот културен комплекс. Или како што би рекла новата национална стратегија на САД: “народите на Јужна Европа”.
Првото историско споменување на Македонија е во “Историјата” на Херодот, во 5-от век п.не. Македонците ги споменува, тогаш кога за прв пат ги споменува и Дорците (дел од Хелените). Иако, етносите на нашата денешна територија се и постари од Херодот и одат, во пишани извори се’ до Хомер; всушност нашата територија и култура, од тогаш, па се’ до 20-от век е нераскинлив дел од источно-медитеранскиот културен комплекс, во различни политички форми.
Па, каде припаѓаме тогаш, во “заедничката и споделена историја” во “текот на овие 2.500 години и повеќе” или “во 100-те години” од 20 век? Знаеме каде сме со стратешките договори со Грција (и договорот за пријателство со Бугарија); ама секако е “неизвесно”каде сакаат да бидеме во рамките на “100 години”. И ние Македонците, а секако и сограѓаните Албанци, кои секако знаат, подобро од нас, каде историски припаѓаат. Перцепцијата може да се манипулаира, историјата никогаш. Особено онаа, базирана на факти.
Од Фејсбук ѕидот на авторката