Ако се погледне просторот на поранешна Југославија, вклучувајќи ја и Албанија, се појавува една заедничка културна карактеристика: масовната потрошувачка на телевизијата како доминантна форма на доживување на реалноста. Со децении, телевизијата не беше само средство за информирање, туку општествена институција, апарат за производство на социјална и политичка вистина.
Лорик Идризи
Според податоците на European Broadcasting Union EBU за мерење на гледаноста во регионот, во периодот 1990–2010 гледачите на Балканот поминувале просечно од 3,5 до 5 часа дневно пред телевизор, едно од највисоките нивоа во Европа. Во некои земји, над 90 проценти од домаќинствата ја имале телевизијата како главен извор на информации. Во таа смисла, телевизијата функционирала како хетеротопија, друг простор во рамките на општествениот простор, каде што реалноста не само што се прикажувала, туку и се дефинирала, особено како инструмент во монолитните политички системи.
Денес, оваа колективна карактеристика речиси целосно се префрли кон социјалните мрежи. Западен Балкан се рангира меѓу регионите со најинтензивна употреба на социјални медиуми во Европа. Околу 70 до 80 проценти од населението е активно на социјалните платформи, додека просечната дневна употреба често надминува 2,5 до 3,5 часа, а кај младите достигнува и повеќе од 5 часа. Во Северна Македонија и пошироко во Западен Балкан, социјалните мрежи станаа простор каде што се одвива не само општествената комуникација, туку и јавната дебата, политичката пропаганда и идентитетските и културните расправи.
Оваа промена не е само технолошка, туку онтолошка, бидејќи го трансформира начинот на постоење во светот. Создаден е паралелен виртуелен живот, простор што наликува на она што Фуко би го нарекол постојана хетеротопија, реално место, но надвор од секојдневната реалност, каде нормите се суспендирани и се редефинира нов општествен поредок.
На овој начин се формира симулирана реалност во која политиката не се доживува како управување со секојдневниот живот, туку како конструкција што треба да се перцепира како вистинита. За разлика од многу земји во Западна Европа, каде политиката останува тесно поврзана со институциите и конкретните јавни политики, на Балканот таа често се редуцира на партии, партиите на лидери, а лидерите на профили на социјалните мрежи. Политичкиот дискурс се пресели од животот и физичките хоризонти кон екраните на перцепцијата, каде главната трка е кој наратив ќе доминира над другиот.
Ова произведе опасен феномен, редукција на политиката во комуникација наместо во дејствување. Политиката и нејзините перцепции се трансформираа во симболичка комуникација, бидејќи граѓаните ја доживуваат претежно преку профилите на политичарите и медиумските наративи, а не како конкретна реалност што директно влијае врз нивниот живот.
Во овој контекст, виртуелното на Балканот не е само производ на технологијата, туку и на недовршената транзиција. Тоа, всушност, е вакуумот помеѓу европската иднина и постсоцијалистичката летаргија.