Малку е веројатно дека во заклучоците (на Самитот ЕУ – ЗБ во Тиват, Црна Гора и Советот на ЕУ во втората половина од јуни) Европската Унија ќе прифати формулации што би значеле суштинско менување на преговарачката рамка, но не е исклучено да се појави подготвеност за политички јазик што ќе ја нагласи мерит-суштината на проширувањето, ќе предупреди на геополитички па и безбедносни ризици од идни билатерални условувања и ќе ја потврди европската перспектива на земјата.
Тони Поповски
Посетата на Антонио Кошта на Западен Балкан во овој геополитички момент не треба да се чита како уште една рутинска дипломатска турнеја на водечки европски функционер. Во позадина на неговата агенда за оваа турнеја е пошироката стратегиска преориентација на Европската Унија, која по руската агресија врз Украина и засилената геополитичка конкуренција на континентот очигледно го реоткрива значењето на проширувањето како инструмент на заедничка безбедност (надградена на НАТО) и политичка стабилност. Во таа смисла, пораката што Кошта ја носи во регионот е дека Западен Балкан повеќе не е периферија на европската политика, туку нејзин сè поважен геостратегиски простор.
За Македонија, ова отвора и можности и дилеми.
Од една страна, може да сметаме на се поочигледната политичка чувствителност во Брисел кон повеќе од оправданата долгогодишната фрустрација на нашите граѓани. Од друга страна, нема нови индикации дека Европската Унија е подготвена да го ревидира воспоставениот преговарачки механизам – рамка. Впрочем и последните заклучоци на Советот на ЕУ од декември 2025 година, упатуваат на исполнување на превземни обврски.
Токму затоа посетата на Кошта има повеќе политичка отколку оперативна тежина иако нашата заложба за политички заклучоци на Советот на ЕУ со кои би се упатило на последици од понатамошна билатерализација на процесот на преговори сепак би охрабрила носење на уставните измени и оперативно продолжување на процесот.
Поконкретно, малку е веројатно дека во заклучоците (на Самитот ЕУ – ЗБ во Тиват, Црна Гора и Советот на ЕУ во втората половина од јуни) Европската Унија ќе прифати формулации што би значеле суштинско менување на преговарачката рамка, но не е исклучено да се појави подготвеност за политички јазик што ќе ја нагласи мерит-суштината на проширувањето, ќе предупреди на геополитички па и безбедносни ризици од идни билатерални условувања и ќе ја потврди европската перспектива на земјата.
За нас, вакви формулации во заклучоците можеби нема целосно да превенираат нови вета врз основи кои се надвор од Копенхашките критериуми (сценарио со сепак висок степен на извесност), но би можеле да претставуваат дипломатски капитал – не само наш туку и на сите држави – членки на ЕУ, а кои се приврзаници на проширување засновано на европското право и критериуми. Вака формулирани политички заклучоци би ги направиле овие вета поскапи за оние кои ги практикуваат и потешко одржливи.
Затоа, според мене, Самитот во Црна Гора веројатно нема да донесе драматични одлуки, но може да биде значаен како настан од кој се упатува сериозен и силен политички сигнал во еден премногу деликатен момент за Западниот Балкан. Ако од Тиват произлезе заклучок дека проширувањето повторно е стратешки приоритет на Унијата и дека земјите кандидати ќе бидат оценувани пред сè според реформските резултати, тогаш ќе добиеме аргумент дека нашата европска перспектива сепак не е затворена.
Суштинското прашање, меѓутоа, останува дали новата геополитичка логика на Европската Унија ќе биде доволно силна за постепено да ја надмине логиката на билатералните недоразбирања што со години го оптоваруваат процесот на проширување. Доколку Кошта успее да наметне поамбициозна политичка визија за регионот, тогаш неговата посета би можела да се покаже како почеток на нова фаза во односите меѓу Брисел и Западен Балкан. Ако не, постои ризик проширувањето повторно да остане заробено меѓу високите геополитички амбиции и ограничената политичка храброст и единство за нивно спроведување.
Од Фејсбук ѕидот на авторот