Брисел подготвува попрецизни рокови и обврски за Црна Гора, Албанија, Украина и Молдавија. Северна Македонија не е исклучена од процесот на проширување, но не влегува во групата земји за кои Европската комисија во моментов подготвува забрзана патека кон завршување на преговорите.
Европската Унија се подготвува да внесе поголема предвидливост во процесот на проширување, но не за сите кандидати со иста брзина. Според информации од Брисел објавени во Politico, а потврдени и преку други европски извори, Европската комисија работи на посебни патокази за Црна Гора, Албанија, Украина и Молдавија, четирите земји што во моментов се третираат како најнапредни во пристапниот процес.
Патоказите треба да содржат конкретни приоритети, реформски обврски и индикативни временски рамки за завршување на преговорите. Тоа е значајна промена во политичкиот пристап на Брисел, бидејќи Европската Унија со години избегнува цврсти датуми за членство, инсистирајќи дека напредокот зависи од исполнувањето на критериумите.
Иако Северна Македонија не се наоѓа на листата од фаворити, не значи дека е „изоставена од новата стратегија на ЕУ“. Земјата и понатаму е кандидат за членство, а нејзините пристапни преговори формално се започнати на 19 јули 2022 година, кога во Брисел се одржа првата Меѓувладина конференција меѓу Европската Унија и Северна Македонија. За тоа сведочи и фактот што Европската комисија продолжува да ја вклучува во инструментите за постепена интеграција и финансиска поддршка. Само во мај годинава Комисијата одобри дополнителни 65,7 милиони евра за Северна Македонија од Планот за раст, со што вкупно ослободените средства достигнаа 142,1 милиони евра.
Проблемот се состои во тоа што – додека дел од кандидатите го забрзуваат интеграцискиот процес – Северна Македонија останува во место.
Црна Гора во моментов е најнапредниот кандидат. Сите 33 преговарачки поглавја се отворени, а 16 веќе се привремено затворени. Европската Унија годинава почна и подготовки поврзани со нејзиниот иден договор за пристапување.
Албанија, исто така, напредува брзо и во јули веќе привремено затвори три поглавја. Украина и Молдавија, пак, во јуни го отворија првиот преговарачки кластер, „Темели“, откако сите земји членки дадоа согласност.
Наспроти тоа, Северна Македонија сè уште не може да премине кон отворање на првиот кластер. Причината е формално прецизна и одамна утврдена во преговарачката рамка: следната меѓувладина конференција, со која треба да заврши отворачката фаза на преговорите, е условена со стапување во сила на уставните измени со кои, меѓу другите, Бугарите треба да бидат внесени во Уставот. Тој услов е содржан во документите усвоени во 2022 година, а Европската комисија повторно го потврди во својот последен Пакет за проширување.
Тоа, сепак, не е единственото прашање. Комисијата продолжува да бара напредок во владеењето на правото, независноста на судството и борбата против корупцијата. Северна Македонија годинава повторно беше вклучена и во европскиот механизам за следење на владеењето на правото, заедно со Албанија, Црна Гора и Србија.
Токму тука лежи политички најважната порака од новите патокази. Европската Унија не го затвора патот за Северна Македонија, но почнува да го исцртува финишот за оние што веќе стигнале подалеку. Колку подолго Скопје останува пред вратата на првиот кластер, толку повеќе се зголемува разликата во однос на земјите што веќе затвораат поглавја или отвораат нови кластери.
Дополнителна тежина има фактот што проширувањето веќе не се третира само како бирократски процес. Европскиот парламент го опишува како геостратешки инструмент во услови на руската агресија врз Украина, хибридни закани и растечко влијание на надворешни актери во Западниот Балкан и Источна Европа.
На 6 октомври Европската комисија се очекува да ја претстави долго одложуваната ревизија на политиките со кои самата Унија треба да се подготви за идното проширување. Потоа, на Европскиот совет на 15 и 16 октомври, лидерите ќе разговараат за проширувањето и внатрешните реформи на Унијата, додека конкретните патокази за најнапредните кандидати се очекуваат со Пакетот за проширување подоцна во октомври.
Затоа, веста не е дека Европа ја затворила вратата за Северна Македонија. Не е сѐ изгубено. Но извесно е дека европскиот воз забрзува, а земјава останува на перонот.