Драган Мишев
Казахстанскиот опозициски новинар Аидос Садиков, кој беше во длабока кома по обидот за атентат, почина во Кијив, објави неговата сопруга Наталија Садикова на Фејсбук, пренесува Укринформ.
„Аидос Садиков не напушти денес во 03:00 часот по кијивско време. Мојот драг сопруг, татко на нашите три деца, голем син на казахстанскиот народ. Аидос го даде својот живот за Казахстан, тој ја прифати маченичката смрт од рацете на убијците. Аидос 13 дена се бореше за живот на интензивна нега, но никакво чудо не се случи на совеста на Токаев“, рече неговата сопруга која го обвинува казахстанскиот претседател Касим-Жомарт Токаев дека го организирал нападот, сугерирајќи дека најверојатно го извршил „професионален убиец“.
На 18 јуни, во населбата Шевченковски во Кијив, неидентификуван вооружен маж притрча до автомобилот во кој се наоѓаа Садиков и неговата сопруга. Мажот пукал во новинарот и побегнал.
Познат по критиките кон казахстанската влада, Садиков со семејството побегна во Украина во 2014 година. Живееше во Кијив како бегалец задржувајќи го казахстанското државјанство.
По нападот, Садиков беше опериран и држен во критична состојба на интензивна нега во длабока кома. На 2 јули им подлегна на повредите. Имаше 55 години.
Според The New Voice Of Ukraine, украинската полиција ги идентификуваше осомничените за обидот за убиство на 21 јуни, како двајца казахстански државјани: Мејрам Каратаев, роден 1991 година и Алтај Жаканбаев, роден 1988 година.
Осомничените, наводно, побегнале во Молдавија на денот на нападот, а потоа биле ставени на меѓународна потерница.
Алтај Жакамбаев беше приведен во Казахстан откако доброволно се предал пред локалните власти на сослушување на 22 јуни. Подоцна, државното обвинителство на Казахстан објави притвор за Жаканбаев.
Казахстанскиот претседател Касим-Жомарт Токаев изјави дека неговата земја е подготвена да се вклучи во истрагата за нападот на Садиков.
Кој беше Аидос Садиков, прогонетиот казахстански активист кој почина по обид за атентат во Кијив?
Независниот руски медиа аутлет, Медуза споделува скратен превод на извештајот на Mediazona Central Asia за тоа кој бил Садиков, зошто бил принуден на егзил и што знаеме за неговото убиство.
Регионален активизам
Аидос Садиков е роден во 1968 година во селото Карабутак во северозападниот регион Актобе во Казахстан. Откако се преселил во регионалниот главен град на универзитет, каде што студирал педагогија, тој започнал кариера во бизнисот во малопродажниот сектор. Дури и тогаш, се сеќава тој подоцна, дека бил фрустриран од корупцијата што беше неконтролирана во неговата земја:
„Сакав сам да го водам својот бизнис, но ми беше кажано дека или ќе морам да платам или да одам во организиран криминал“.
Пред да влезе во политиката, Садиков извесно време работеше и во нафтениот сектор, што го натера да се вклучи во поддршката на независните синдикати во кинеската нафтена компанија CNPC-Aktobemunaigas.
Во 2003 година, Садиков беше обвинет за употреба на огнено оружје и непристојно однесување. Иако наводните инциденти се случиле години порано, обвинителите ги комбинирале во еден случај. Садиков тогаш рече дека постапката била покрената како одмазда за написите во весниците што ги напишал за врските меѓу членовите на регионалната влада на Актобе и криминалниот синдикат „Солнцевскаја Братва“ со седиште во Москва.
Инспекторите тврдеа дека Садиков пукал со пиштол низ вратата на неговите соседи во 1997 година и фрлил вилушка на серверот во ресторан во 1999 година, иако наводните жртви рекоа дека немаат поплаки против него. Судот пресуди дека Садиков е психички нестабилен и му нареди да биде подложен на едномесечна психијатриска евалуација.
Во 2005 година, Садиков стана шеф на регионалниот огранок на опозициската партија Азат. Пет години подоцна, незадоволен од сè поблискиот однос на партијата со властите во земјата, тој го напушти Азат и основаше свое опозициско движење наречено Гастат.
На 13 јули 2010 година, активистот и неговите поддржувачи одржаа митинг против трансферот на земјоделско земјиште на кинески инвеститори. Истиот ден, тој беше уапсен под обвинение за неуредност.
Според судските документи, Садиков „нанел телесни повреди на случаен минувач и му скинал копчиња на полицаец“. На суд, Садиков ги негираше обвиненијата, покажувајќи видео снимка на која се гледа наводната жртва на нападот без видливи повреди и кошулата на полицаецот со сите копчиња недопрени. Постапката против Садиков траеше само два дена, а на 16 јули судот го осуди на две години затвор. Откако Садиков отслужи две третини од казната, судот го амнестира и го ослободи.
Преселба во Кијив
На почетокот на 2014 година, казахстанскиот информативен сајт „Республика“ објави напис со наслов „Нема доволно тендери за сите“, во кој, меѓу другите личности, се споменува и пратеникот Марат Итегулов. Авторот на делото беше наведен како Бахит Илјасова. Како одговор на приказната, Итегулов поднесе тужба против сопругата на Аидос Садиков, Наталија Садикова, тврдејќи дека таа го напишала написот под псевдоним.
На 5 март Садикова беше обвинета за клевета. Четири дена подоцна, парот и нивните деца го напуштиле Казахстан. На 17 март, Садикова беше обвинета во отсуство, а Канцеларијата на јавниот обвинител издаде налог за апсење против неа. Подоцна истата година, Аидос и Наталија добија азил во Украина.
Неколку месеци подоцна, група мажи во полициски униформи упаднаа во станот на двојката и побараа да престанат да пишуваат критички натписи за владата на Казахстан на интернет, велејќи дека би можеле да се соочат со депортација доколку одбијат. Кијивската полиција тогаш не го истражи инцидентот.
И покрај заканите, парот реши да отвори нов канал на YouTube наречен Басе, кој набрзо стана еден од најпопуларните канали кои покриваат политика и актуелни настани во Казахстан. Од 2 јули има повеќе од еден милион претплатници.
Многу од видеата на каналот користат материјали испратени од гледачите во Казахстан.
„Мојот број на WhatsApp е јавно достапен, така што луѓето ме контактираат од сите региони“, рече Садиков во интервјуто.
Во октомври 2023 година, казахстанските власти издадоа нов налог за апсење против Аидос и Наталија за наводно „поттикнување омраза“. Основите за обвинението се нејасни.