Сузана Јошевска Анастасовска: Кога во 2010 беше донесен новиот Закон за кривична постапка, законодавецот го приоретизираше фер-постапувањето и гарантирањето на правата на обвинителство и одбраната наспроти дотогашната улога на судот да делува како орган чија примарна задача е „утврдување на материјалната вистина“.
Оттука, 15 години подоцна ме изненадуваат формулации како онаа на судијата на почетокот на судењето за предметот Кочани, кога завршувајќи го почетното обраќање кон јавноста рече: „ќе стигнеме до вистината“.
Тоа можеби звучи како ситен јазичен испад, но во суштина може да ја збуни лаичката јавност и да ја промени стартната перцепција за улогата на одбраната па и на судот кој согласно закон, е во суштина неутрален арбитер во една фер „битка“ на докази и аргументи помеѓу државата и одбраната, а не некој вид „утврдувач на апсолутната вистина“. Ова е особено деликатно поради можните психолошки ефекти во јавноста која поради ваков вординг би можела да гледа на одбраната како на “непријател на вистината“, што го поттикнува стигматизирањето на бранителите и дополнително го нарушува перцепирањето на тоа- Која е целта на кривичната постапка?
За поздрав е обраќањето на судот на почетокот на судењето и сметам дека тоа е одличен начин судот да ја доближи неговата улога до јавноста, но при тоа очекувам судот јасно да артикулира дека целта на постапката не е „стигнување до апсолутната вистина“, туку овозможување фер, транспарентна и правно мотивирана постапка каде што обвинението ќе биде ценето од страна на судот според тоа дали е докажано „надвор од разумно сомневање“. Ако судот го објасни тоа јасно, јавноста можеби подобро ќе разбере зошто обвинетите имаат прво, право на бранител и второ, право да застапуваат аргументи спротивни на оние на обвинителството. Тоа не е затоа што се „непријатели на вистината”, туку затоа што само на тој начин е возможно да се провери дали обвинението е правно и фактички издржано.
Тонот на објаснувањето на судот никако не смее да личи дека одбраната ќе биде збир на лоши луѓе кои немаат осет за жртвите и оштетенете, но ете, што да се прави, мораме да им дадеме простор како на нужно зло, туку дека сите присутни во просторијата навистина сме заинтересирани да откриеме дали обвинението е правно издржано и дали според него може да се осуди.
Извор: Фејсбук