Наративот во видеото на премиерот е строго моноетнички. Во три и пол минути визуелна историја, целосно се избришани истакнатите фигури од албанската, турската, ромската, српската, бошњачката и влашката заедница – според Уставот, делови од народ – кои придонеле за развојот на оваа држава. Подеднакво симптоматичен е и молкот на албанските политички субјекти, и оние во власта (коалицијата ВРЕДИ) и оние во опозицијата (ДУИ). Нивното отсуство од оваа дебата разоткрива повеќе реалности.
Џабир Дерала
Наместо да биде момент на општествена кохезија и рефлексија за изминатиот пат, одбележувањето на 35 години од независноста се претвори во арена за политички пресметки. Промотивното видео „Силно светнал ден!“ што го објави премиерот Христијан Мицкоски, наместо симбол на обединување, всушност, излезе дека е рендгенска снимка која ги открива сите аномалии на политиката и отсуството на визија кај политичките елити.
Амбицијата да се претстави видеото како некој државен (или државнички) маркетинг, брзо ескалираше во битка за авторски права за историјата меѓу ВМРО-ДПМНЕ и СДСМ. Но, она што навистина недостасува во видеото и во јавната вербална битка по неговото објавување, не е ништо освен пораз за македонската државотворност.
ВМРО-ДПМНЕ тврди дека видеото испраќа обединувачка порака, потсетувајќи на 1991 година, воведувањето на денарот и првиот претседател Киро Глигоров. И тука некаде завршува „прегледот“ на значајните историски настани за независноста на државата.
Притоа, наративот во видеото на премиерот е строго моноетнички. Во три и пол минути визуелна историја, целосно се избришани истакнатите фигури од албанската, турската, ромската, српската, бошњачката и влашката заедница – според Уставот, делови од народ – кои придонеле за развојот на оваа држава.
Единствениот допир со мултикултурализмот во видеото се инсерти од Старата скопска чаршија, со што културниот и етничкиот диверзитет се третира исклучиво преку неми архитектонски творби од османлискиот период, додека луѓето кои го сочинуваат тој диверзитет се невидливи. Прескокнувањето на клучни моменти од градењето на државотворноста во контекст на различностите и мултикултурниот, мултиетничкиот и мултиконфесионалниот карактер на државата, покажува дека владејачката партија сè уште креира државен ПР кој се обраќа исклучиво на етничките Македонци.
Симптоматична е и реакцијата на опозицијата. Ако видеото на Мицкоски е доказ за ексклузивен етнички наратив, одговорот на СДСМ покажува дека партијата која со години го градеше својот политички легитимитет на платформата „Едно општество за сите“, едноставно, го заборавила ова свое значајно наследство.
Мицкоски му понуди на СДСМ бришан простор за остра и доследна реакција. Наместо тоа, нивниот политички рефлекс целосно затаи. Од Бихаќка реагираа исклучиво затоа што нивното партиско его беше повредено. Тие обвинија дека во видеото фалат нивните успеси (како НАТО членството), па излегоа со тврдењето дека сите важни државни достигнувања во изминатите три и пол децении се заслуга на СДСМ. Но, иако власта им даде материјал за жестока критика и можност да застанат во одбрана на инклузивноста, СДСМ избра да се бори само за партиски заслуги.
Подеднакво симптоматичен е и молкот на албанските политички субјекти, и оние во власта (коалицијата ВРЕДИ) и оние во опозицијата (ДУИ). Нивното отсуство од оваа дебата разоткрива повеќе реалности.
Од една страна, очигледно е политичкото калкулантство на ВРЕДИ. Како дел од владината коалиција, тие очигледно избраа да не ја нарушуваат хармонијата со ВМРО-ДПМНЕ поради едно промотивно видео. Приоритетот е задржување на мирот во владата, дури и по цена на игнорирање на фактот дека државниот празник се слави како ексклузивен етнички проект.
Од друга страна е, барем навидум, апатијата на ДУИ. За партија која две децении беше во коалициите на власт и се позиционираше како главен заштитник на Охридскиот договор и мултиетничноста, нивниот молк како опозиција е илустративен. Нивната незаинтересираност да го критикуваат моноетничкиот наратив на видеото, како и на кампањата за одбележување на јубилејот, покажува дека нивната реакција најчесто е условена од теснопартискиот интерес во даден момент, а не од суштинска и континуирана грижа за инклузивноста на државата.
И историскиот багаж… Овој молк на албанските политички ентитети е заснован и на поширок историски контекст. Иако во 1991 година голем дел од Албанците беа за отцепување од Југославија, а Унијата на албанската интелигенција отворено го поддржа референдумот, тогашното политичко раководство (ПДП и НДП) официјално го бојкотираше гласањето. Бојкотот не беше против независноста, туку политички протест против новиот Устав кој, според нив, ги маргинализираше од „државотворен народ“ (статус наследен од Уставот на СФРЈ од 1974 година) во „малцинство“. Тој историски товар преживеа до денес, правејќи го 8 Септември празник кој во албанскиот политички кампус често се третира со дистанца, што само го потврдува постоењето на паралелни општества.
Со други зборови, ете како едно видео може да илустрира држава заглавена во својата транзиција. Суштината на оваа контроверзија не е чиј е Киро Глигоров, ниту кој ја внесе земјата во НАТО. Вистинскиот пораз лежи во фактот дека и по 35 години сувереност, македонските политички елити не се способни да продуцираат наратив во кој ќе се препознаат сите граѓанки и граѓани на земјата.
И така, додека ВМРО-ДПМНЕ промовира историја во која немакедонските заедници (делови од народи) постојат само како асоцијација низ градби во Старата Чаршија, СДСМ бара партиски заслуги, а албанските партии симптоматично молчат, единствениот губитник е концептот на модерна, граѓанска и мултикултурна држава. Овој јубилеј, наместо да покаже колку е созреано општеството, за жал, покажува само дека општеството останува длабоко поделено на партиски и етнички феуди кои не умеат да застанат заедно, во остварувањето на заедничките државни интереси.
П.С. За утките во дизајнот на знамето во кампањата, тендерите, вртоглавите износи за реализација на прославата и други скандалозни аспекти на оваа ПР операција на владата на Мицкоски – во друга прилика.
Текстот е сопственост на ЦивилМедиа.мк