Шефовите на Европската унија на Самитот во Софија усвоија финална декларација со која ја потврдија европската перспектива на Западниот Балкан, но со експлицитен услов да продолжат со реформите – првенствено во сферата на владеење на правото и активна борба против корупцијата и организираниот криминал.
„Ние, лидерите на Европската Унија и на нејзините земји-членки, во консултација со нашите партнери од Западен Балкан и во присуство на релевантните регионални заинтересирани субјекти, денес го заклучивме следново:
-ЕУ ја поздравува заедничката посветеност на партнерите од Западен Балкан на европските вредности и принципи и на визијата за силна, стабилна и обединета Европа, поткрепена со нашите историски, културни и географски врски и нашите политички, безбедносни и економски интереси.
-Потсетувајќи на Самитот во Солун во 2003 година, ЕУ ја реафирмира својата недвосмислена поддршка за европската перспектива на Западен Балкан. Надоврзувајќи се на напредокот што досега е постигнат, партнерите од Западен Балкан повторно ја искажаа својата посветеност на европската перспектива како свој цврст стратегиски избор, на засилувањето на своите напори и на меѓусебната поддршка. Кредибилитетот на овие напори зависи од јасната јавна комуникација.
-ЕУ ја поздравува посветеноста на партнерите од Западен Балкан да им дадат приоритет на демократијата и на владеењето на правото, особено на борбата против корупцијата и организираниот криминал, доброто управување, како и на почитувањето на човековите права и правата на лицата што им припаѓаат на малцинствата. Нивното ефективно спроведување на реформите се заснова врз овие темели. Граѓанското општество и независните медиуми.
-ЕУ ги поддржува заложбите на партнерите од Западен Балкан да продолжат да ги зајакнуваат добрососедските односи, регионалната стабилност и меѓусебната соработка. Ова особено вклучува наоѓање и спроведување дефинитивни, инклузивни и обврзнички решенија за нивните билатерални спорови вкоренети во легатот од минатото и посветување дополнителни напори за помирување“, пишува меѓудругото во Декларацијата.
Кои се приоритетите
Во Агендата со приоритети на прво место е зајакнување на поддршката за владеење на правото, за реформа во правосудството и на напорите за борба против корупцијата и организираниот криминал, вклучително и градење капацитети за спречување на корупцијата, проширување на советодавните мисии за владеење на правото со засилена поддршка од земјите-членки и од ЕУ, воведување следење на судењата во областа на сериозна корупција и организиран криминал.
Во делот за финансиска подршка, ЕУ се обврзува дека ќе се прошири „Инвестициската рамка на Западен Балкан со цел натамошно привлекување и координирање на инвестициите од билатералните донатори и од меѓународните финансиски институции, засилување на поддршката за образованието, двојно финансирање за регионот во рамките на Еразмус+, вклучително воспоставување „Младинска лабораторија на Западен Балкан“ во 2018 година, со што ќе се создаде простор за политички иновативно решавање на потребите на младите
и справување на „одлевањето на мозоците“.
За зголемена поврзаност земјите на ЕУ инцираа нов пакет-проекти за поврзаност (со значителни грантови од ЕУ како поттик) преку Инвестициската рамка на Западен Балкан, вклучително и поддршка за Синиот автопат и Автопатот на мирот (Ниш – Приштина) и проширување на Унијата за енергија на ЕУ на Западен Балкан, со фокус на енергетската безбедност и на диверзификацијата на изворите и на испорачувачите, вклучително и стратегија на регионално ниво заради искористување на обновливите извори на енергија, особено хидроенергијата, поддршка на нова стратегија за железницата, со цел воведување на Западен Балкан во главната мрежа и пазар на ЕУ.
Проширување, но со завршени задачи
Самитот ЕУ – Западен Балкан во Софија се одржа 15 години по Самитот во Солун, на кој беше потврдена европската иднина на земјите од Западниот Балкан. Бугарскиот премиер Борисов кој беше домаќин на европскиот Самит вели дека е добар знак што сега сите разбираат колку е важен Западниот Балкан.
Претседателот на Франција Емануел Макрон порача дека треба да се гледа внимателно на новото проширување на Унијата и треба да им се помага на земјите во реформите за да напредуваат кон Унијата. Франција е една од земјите која се спротивставува на проширувањето на ЕУ, во овој момент.
-Сите сакаме да имаме сигурен Западен Балкан што ќе се развие економски во иднина, кажа германската канцеларка Меркел, а еврокомесарот за проширување Јоханес Хан порача дека секоја земја треба да си ја напише домашна задача за да има европска перспектива.
Австрискиот канцелар Себастијан Курц, рече дека Австрија која ќе претседава со Унијата од 1 јули ја подржува европската интеграција на земјите од Западен Балкна.
-Од 1 јули го започнуваме нашето претседавање и ќе се стремиме да ги поддржиме кон нивниот пат. Особено за Србија и Црна Гора сме многу оптимистички. Се надевам дека Македонија и другите држави ќе ги решат споровите, рече тој.
Полни 15 години по самитот во Солун, каде ЕУ земјите од регионот се обврзаа на поблиска соработка и спроведување реформи, единствено Хрватска успеа да фати приклучок и да стане полноправна членка на елитниот клуб.