Од извршената ревизија на друштвото Железници Транспорт АД Скопје, државните ревизори објавија фрапантни податоци кои говорат за систематска небрежност и запуштеност на овој важен транспортен сектор. Меѓу наодите на ревизијата се отсуство на систем на интерни контроли и пишани процедури на сите нивоа на работењето, користење на ИТ систем од постара генерација без договор за одржување и сервисирање, како и отсуство на проценка и управување со ризици во ИКТ систем, кои се инаку клучни за функционирањето на возовите и безбедноста на патниците.
Исто така констатирано е и непостоење процедура за јавните набавки, ниту пак критериуми за пополнување на работните места а пресметката на платата за вработените не се извршува според законските одредби за пресметка и исплата на плата.
Утврдено е и дека Железници немаат никаков план за развој на ИТ системот, кој во современиот свет е клучен за функционирањето на возовите и нивното безбедно движење од кое зависи безбедноста на патниците во железничкиот сообраќај. Македонски Железници користат системи кои се од постара генерација за кои нема договор за одржување и сервисирање со што нивното нормално функционирање е отежнато. Истовремено апликациите кои се користат на овие системи се на застарени платформи кои повеќе не се употребуваат во ИТ индустријата, со отежната набавка на резервни делови, што за таков тип на транспорт каде што е важна синхронизацијата може да доведе до фатални хаварии. Но цела среќа што во Македонија сообраќаат возови чиј број може да се изброи на прсти.
Најголем апсурд е што 83 проценти од побарувањата и долговите на Железници се од 1991 година кога се случи распадот на Југославија. Ова јавно претпријатие не се потрудило да ги исчисти своите деловни книги каде од година во година се нотираат побарувања и обврски спрема добавувачи кои датираат уште од бивша Југославија. Одговорните лица го известиле ревизорот дека износите на побарувањата и обврските се по сметководствената евиденција на поранешната Југословенска Железница, која ги водела деловните книги како централна единица (матица) во Белград по кој е направен распоред на побарувања согласно територијално учество во железницата на тогашната Југословенска територија.
„Надлежните органи и одговорните лица на Македонски Железници немаат преземено никакви мерки односно анализа за можноста за наплатливост на овие побарувања и исплата на обврските и предлог за отпис на истите“, констатира Државниот завод за ревизија.
Понатаму, со увид во поединечните досиеја од спроведените постапки за доделување на договори за јавни набавки и нивната реализација било утврдено и дека во сите постапки за јавна набавка, изјави за непостоење на судир на интереси се потпишани само од претседателот и членовите на комисијата за јавни набавки а не и од нивните заменици што е законска обврска.
Притоа ревизорите открија бројни злоупотреби и кршења на законот при јавните набавки. Во пет случаи кои резултирале со склучување на договор избраните понудувачи само поднеле изјава дека имаат капацитет за изведба на договорот без да поднесат и доказ како што е пропишано со законот. Докази не им се побарани ниту од страна на комисијата за јавни набавки и се склучени договорите без да се спроведе овој важен контролен инструмент. Утврдени се и злоупотреби при набавка за замена на изводни кабли или бакарни шини, кога производот бил договорен за цена од 24 илјада денари, додека подоцна при фактурирањето цената „пораснала“ на 86 илјада денари, врз основа на што исплатени се вкупно средства во износ од 520 илјади денари, додека согласно Договорот требало 148 илјади денари.
Инаку Железници од 2015 досега се во континуирана загуба и во зачестени штрајкови на вработените, бидејќи приходите не можат да им ги покријат ни трошоците за работењето, а помошта што им ја дава Владата одела за плати на вработените.
Директори во последните години биле Орхан Муртезани, генерален директор и претседател на Управен одбор од август 2019 до октомври 2020 година, Аднан Азизи, генерален директор и претседател на Управен одбор од октомври 2020 година до декември 2021 година, а по тој период на чело на компанијата доаѓа Мубекир Палоши чиј мандат е до крајот на 2022 година. (С.К.)