Автор: Стево Пендаровски, универзитетски професор
Прилично бавниот демократски развој на Македонија беше прекинат во два наврати: во 2001-та кога во системот беа имплантирани неколку позитивни елементи, иако, конфликтот ги закочи демократските процеси уште барем две години, додека клучните актери не се адаптираа на новите правила на игра, и по 2008-та кога започна градењето на класичен авторитарен систем со балканска физиономија. Јасно е дека досегашното владеење на фамилијата се должи на драстичната асиметрија која постои помеѓу нив и опозицијата во пристапот до трите столбови на “успехот” на секоја автократија: ресурсите, медиумите и правдата. Во продолжение ќе се обидам да покажам зошто на 11 декември не очекува нов политички дисконтинуитет, овој пат за добро.
Бидејќи просторот е ограничен, накусо ќе ги изложам трите групи на фактори кои се решавачки за опстојувањето или падот на нашиот режим: странскиот фактор, кохезијата на власта и моќта на опозицијата, со цел, да укажам на нивниот различен квалитет во однос на било кои избори од 2006-та до денес. Меѓународниот фактор не игнорираше изминативе 10 години со два исклучока: лесната медијација за “црниот понеделник” која, објективно, заврши со зацврстување на власта и тврдата медијација по “бомбите” која го креираше СЈО, што е најголема надворешна интервенција во нашиот систем по Рамковниот договор.
Иако прв го наведувам, меѓународниот фактор ќе има најмало влијание до изборите, меѓутоа, најголемо по нив. Имено, сосема независно од изборните резултати, комплетната прва постава на ВМРО-ДПМНЕ ќе замине во политичката историја, затоа што нашиот пат кон евро-атлантските интеграции повеќе нема примарно да зависи од спорот за името, туку, од ефектите на СЈО и специјалното судско одделение.
При тоа, влијанието на западниот фактор нема да биде балансирано од истокот, затоа што Грција и Србија биле и се поважни регионални партнери за Москва од нас. Во овој контекст, да не заборавиме дека три члена на најтесниот фамилијарен круг, лани поднесоа оставки, не заради масовните граѓански протести, туку под директен притисок на Берлин и Вашингтон, што е меѓународна интервенција, каква што, според императивноста, не е видена кај нас, вклучително и во 2001-та.
На внатрешен план, круцијален е балансот на силите меѓу режимот и опозицијата и туку се регистрирани значајни поместувања на двете страни. Кога се на врвот од моќта автократите применуваат тн. притисок со висок интензитет врз секој што јавно им се спротивставува, на пример, со полиција го “чисти” Собранието од опозиција и медиуми, специјалци затвараат телевизии, монтира процеси на истражувачки новинари, крие убиство на млад човек.
Денес, ништо од ова повеќе не е можно. Останува нивниот капацитет за притисок со низок интензитет, но, со лимитирани ефекти: опструкција на правдата за функционери чии што вербални коментари од бомбите веќе станаа дел од народниот речник; оштетената медиумска машина која служи за потсмев во обидот да покрие сообраќајка на поранешен министер; продолжено прислушкување кое повеќе зборува за нив отколку за плановите на опозицијата; позајмените пари наменети за тн. сигурни гласачи каде лежи сета нивна надеж.
Дури и процесот на кооптирање (да употребам културен израз), односно, купување на опозициони политичари е практично запрен, не заради недостаток на пари,туку, заради кредибилитетот на лицата кои се нудат. Единствено, дотурот на пари во новите медиуми е засилен. Ако во 2013-та, според пресретнатите комуникации, околу 800 лица биле платени на дневна основа да ја критикуваат опозицијата на социјалните мрежи, денес, според проценките, таа бројка изнесува околу 3000 активисти. Меѓутоа, неуспехот на власта е особено видлив токму на дигиталните платформи кои беа критични за пробивање на скандалозните сознанија од бомбите до 82% од македонските граѓани.
Вториот дел од равенката, капацитетите на опозицијата, овој пат, ќе треба да го решат исходот на изборите. Да видиме и зошто. Почнувајќи од 2013/2014, граѓанското движење успеа да се омасови и да опфати многу повеќе поединци отколку стандардната бројка граѓански активисти кои со години му пружаат отпор на режимот. Во исто време, партиската опозиција е најширока по опфат, вклучително и десниот блок, дури и ако настапи во две колони.
Доказ за моќта на партискиот и граѓанскиот сегмент е заедничкиот настап на протестот од 17 мај 2015-та кој е најголемиот политички собир во историјата со масовно присуство на сите етнички заедници. Последно, не и небитно, опозицијата има двајца министри во ресорите кои се решавачки за предизборен баланс во безбедносниот и социјалниот ресор каде што фамилијата беше неприкосновена со години.
На крај, два збора за првиот отпор без кој немаше да биде можен ниту вториот. По своите специфики, македонската пролет во 2013-та беше слична на тримесечниот српски отпор во зимата 1996/7 и не успеа од слични причини: контролата на дворот беше сеуште силна; меѓународниот фактор не даде децидна поддршка, а неколку опозициони фигури се повлекоа од борбата во пресуден момент. Денес, амбиентот е поинаков, а, опозицијата контролира мал, но, важен дел од системот. Постојат реални предуслови нашиот октомври да се случи во декември.