На 250 години и еден ден, САД се соочуваат со судбинско прашање: обновување на демократијата или предавање пред авторитаризмот и олигархијата.
Џабир Дерала
Огнометите завршија. Парадните банери се свиткани. Говорите се одржани. Америка прослави 250 години независност, четврт милениум откако прогласи дека слободата, еднаквоста и владеењето со согласност на граѓаните не се привилегии што ги доделуваат владетелите, туку права што им припаѓаат на луѓето.
А потоа, доаѓа следниот ден.
Тој ден потоа е поважен и од самата годишнина. Барем во ова време.
Затоа што демократиите ниту се градат, ниту се чуваат со церемонии. Нив ги штитат граѓаните, институциите, одговорните политичари и принципиелните професионалци.
Со тврдоглаво одбивање слободата да им се предаде на стравот, пропагандата, корупцијата, рамнодушноста, авторитаризмот или олигархијата.
250-годишнината не е само прослава на американската независност. Големиот јубилеј е и момент за одговорно и трезвено промислување. Секоја република мора да се обнови, денот откако ќе се прослави себеси.
Двесте и педесет години се историја. Двесте и педесет години и еден ден се одговорност.
Оваа одговорност не лежи само врз Америка. Од другата страна на Атлантикот, Европа гледа со загриженост и неизвесност. Во Украина, луѓето се борат не само за опстанокот на својата земја, туку и за самиот принцип на слободата. Во меѓувреме, таканаречениот мултиполарен свет се обликува не само преку дипломатија и пазари, туку и преку војна, дезинформации, корупција и авторитарни амбиции.
Во таков свет, ерозијата на американската демократија не останува домашно прашање, без оглед колку се самозагледани актуелните политики „Америка на прво место“. Таа одекнува низ архитектурата на демократијата и демократската солидарност далеку надвор од границите на Америка — од Кијив до Брисел, од Западен Балкан до африканскиот континент, и во секое општество што сè уште се спротивставува на враќањето на империите.
Денес, Соединетите Американски Држави се наоѓаат на крстопат. Нивните граѓани, политички лидери и бизнис-моќници сега се соочуваат со избор: дали сакаат да живеат во земја задушена во груба авторитарна, олигархиска и империјална контрола врз светот што се менува, или во земја што останува еден од глобалните лидери на демократијата, слободата, еднаквоста и солидарноста.
Судејќи според правецот во кој денес се развиваат Соединетите Држави, човек може само да стравува дека Америка каква што светот ја познава 250 години — или барем во последните неколку децении — е во сериозна опасност.
А опасноста доаѓа однатре.