ЦИВИЛ – Центар за слобода соопшти дека од печат излезе англиската верзија на сеопфатниот извештај за набљудување и анализа на локалните избори „Демократски Навигатор 2025 – Локални избори во Северна Македонија: Ненаучени лекции“. Дигиталното издание на англиски јазик е достапно веќе од средината на декември минатата година.
Оваа публикација од 136 страници ги обединува теренското набљудување на ЦИВИЛ, аналитичките извештаи и препораките за јавни политики поврзани со турбулентните локални избори во 2025 година, одржани во октомври и ноември во Северна Македонија. Публикацијата е резултат на повеќемесечна работа на тимовите на ЦИВИЛ за мониторинг, истражување и аналитика, како и тимот за медиумската продукција, реализирана во тесна координација со домашни и меѓународни партнери, вклучително и партнерите во рамки на Глобалната иницијатива за одбрана на демократијата (ДДГИ).
Извештајот за првпат беше јавно презентиран на 15 декември 2025 година, на завршниот настан од Неделата на човековите права и програмата Одбрана на демократијата: Хоризонти на слободата. Набргу потоа беше целосно интегриран и објавен онлајн, а сега е достапен и во печатена форма, што е важен чекор кон обезбедување долгорочна достапност за институциите, истражувачите, носителите на одлуки, граѓанското општество и јавноста.
Запис, а не ритуал
„Ненаучени лекции не е церемонијална постизборна публикација. Таа ги документира структурните слабости, демократското назадување и институционалните неуспеси забележани за време на локалните избори и ги поставува во поширок контекст на демократската отпорност, хибридните закани и ерозијата на јавната доверба“, изјави претседателот на ЦИВИЛ, Џабир Дерала, по повод излегувањето на печатеното издание.
Извештајот ги комбинира наодите од долгорочното и краткорочното изборно набљудување, анализата на политичката, правната и медиумската средина, сигналите за рано предупредување и факторите на ризик, како и конкретни препораки за јавни политики наменети за институциите, политичките актери, граѓанското општество и меѓународните партнери.
Публикацијата претставува централeн дел од проектот Демократски навигатор на ЦИВИЛ, поддржан од Соjузното министерство за надворешни работи на Германија во 2025 година. Таа е своевиден континуитет на пошироката стратешка рамка на ЦИВИЛ, претставена во глобалната публикација „Одбрана на демократијата и човековите права: Извештај и препораки за јавни политики“, објавена во март 2025 и која веќе е претставена во повеќе европски центри, вклучително Лондон, Рим, Берлин, Брисел, Кијив и низа други.
Дигитален пристап и повеќејазична достапност
Целосното онлајн издание на извештајот останува достапно на медиумската платформа на ЦИВИЛ, како на англиски, така и на македонски и албански.
Во тек е објавувањето на Извештајот во форма на како серија тематски поглавја на медиумските платформи на ЦИВИЛ:
- На македонски јазик, во категоријата ИЗБОРИ на CivilMedia.mk
- На албански јазик, во категоријата ZGJEDHJE на Drejt.mk
Со тоа се обезбедува широка јавна достапност и инклузивност низ различните јазични заедници. Целата содржина е објавена под лиценца Creative Commons 4.0, што овозможува слободна употреба во согласност со условите на лиценцата.
Од набљудување кон одговорност
Печатеното издание на Ненаучени лекции не е наменето само како документација, туку и како алатка за одговорност, размислување и реформи. Како што CIVIL истакна во својата годишна изјава на 31 декември:
„Ова не е годишен преглед. Ова е годишен маркер. Ова не е прослава на затворање, туку одбивање на комфорноста и манипулациите.“
Истото начело го води и овој извештај: демократската ерозија не запира, па затоа и јавниот фокус не смее да исчезне.