Двајца поранешни премиери ја тресат атинската политика: левичарот Ципрас најавува нов почеток, а конзервативниот Самарас поттикнува расположение против зближувањето со Турција. Притисокот врз владата на Мицотакис расте.
Јанис Пападимитриу
Непишано правило на атинската политика е дека поранешните премиери треба да ја избегнуваат големата сцена и да се воздржат од коментари или делење лекции. Барем така беше досега. Од враќањето на демократијата во Грција во 1974 година, речиси секој поранешен премиер се придржуваше до ова правило.
Но, за поранешниот левичарски премиер Алексис Ципрас, кој владееше со Грција на врвот на должничката криза од 2015 до 2019 година, молчењето не е опција. Иако беше тивок во последните години, поранешниот идол на грчката левица сега работи на свое враќање.
По многу гласини, Ципрас конечно самиот потврди дека сака да основа нова партија: на почетокот на октомври, тој објави дека излегува од левичарската опозициска партија Сириза, чиј лидер беше до мај 2023 година, и поднесе оставка од својот пратенички мандат. Во интервју за левичарскиот весник „Ефимерида тон Синтактон“, поранешниот премиер подоцна изјави дека сака „реорганизација на прогресивната опозиција, која денес не може да ја исполни својата улога во општеството“. Реорганизација под негова команда, се разбира.
Политичар кој „директно“ зборува со народот
Заминувањето на Ципрас е смртна пресуда за Сириза, вели политикологот Левтерис Кусулис во интервју за ДВ. „Моментално, Сириза е на нешто помалку од четири проценти во анкетите и едвај би влегла во парламентот доколку денес се одржат избори“.
Сега Ципрас сака да „зборува директно со граѓаните“. Исто како во летото 2015 година, кога тој и неговиот министер за финансии, Јанис Варуфакис, свикаа референдум против политиките за штедење, пробаа бунт против меѓународните кредитори – но на крајот претрпеа мизерен неуспех.
„Ципрас тогаш го направи правилното нешто, но беше препуштен сосема на самиот себеси“, изјави за ДВ минатото лето Мартин Ширдеван, лидер на Левичарската пратеничка група во Европскиот парламент.
Конзервативците, кои владеат во Атина од 2019 година, природно, на работите гледаат поинаку. „Се борам за тоа Грција да не стане повторно предмет на потсмев на Европа – како кога вие владеевте со земјата“, неодамна „грмеше” конзервативниот премиер Киријакос Мицотакис кон левичарската опозиција за време на жестока дебата во парламентот.
„Моментално постои огромен вакуум во политиката во Атина“, се жали политикологот Кусулис. Првенствено опозицијата е ослабена и пофрагментирана од кога било досега. Ова е во корист не само на конзервативниот премиер Мицотакис, туку и на левичарскиот политичар Ципрас, чија нова партија, според анкетите, би можела да привлече до 20 проценти од гласачите.
Со нетрпение сега се очекуваат сеќавањата од срцевината на владеењето на Ципрас. Неговата автобиографија ќе биде објавена во ноември. Издавачот Костас Дарданос го разгоре возбудувањето преку интервју во бизнис порталот Naftemporiki.gr: „Сите можни луѓе веќе зборуваа за должничката криза и ја донесоа својата пресуда. Сега е време Алексис Ципрас, протагонистот од тоа време, да ја даде својата верзија на приказната“. Тој, исто така, наводно има многу да каже и за поранешната канцеларка Ангела Меркел.
Покрај тоа, левичарскиот политичар има намера веднаш да коментира важни прашања. На пример, претседателските избори во северен Кипар минатата недела (19 октомври 2025 година): Ципрас му посака на победникот на изборите, Туфан Ерхирман, „многу сила“ и зборуваше за „очекувања за продолжување на мировните преговори“ на поделениот остров.
Популарен глас десно од конзервативците
Грчко-турско приближување со благослов на Ципрас? Таквиот потег веднаш го доведува во преден план уште еден поранешен премиер: Андонис Самарас, конзервативната фигура и шеф на владата од 2012 до 2015 година.
Со години, поранешниот премиер ја критикуваше „надворешната политика на смирување“ на Атина и наводните „отстапки“ кон сите соседни земји. Тој беше разбеснет од „Преспанскиот договор“, со кој Ципрас и неговиот македонски колега Зоран Заев го завршија спорот за името на соседната земја во 2021 година. Евентуалното приближување меѓу Грција и Турција е уште поголем трн во окото на Самарас.
На крајот од 2024 година, премиерот Мицотакис ја повлече сопирачката за итни случаи и го исклучи озлогласениот критичар од конзервативната партија Нова демократија (НД). Оттогаш, Самарас ги интензивираше своите фундаментални критики кон политиките на неговиот конзервативен ривал. „Грција е маргинализирана и отсутна на меѓународно ниво, како да сме ја напуштиле сопствената надворешна политика“, изјави тој за атинскиот весник „Та Неа“ минатиот мај.
Според медиумските извештаи во Атина, основањето на „патриотска“ партија под негово водство е само прашање на време. „Навистина, има многу што укажува дека Самарас ќе основа своја партија“, се согласува политикологот Кусулис. Ова би создало дополнителен притисок од десницата врз владејачките конзервативци. Важните одлуки за надворешна политика би биле отежнати, но веројатно нема да бидат фундаментално доведени во прашање, смета аналитичарот од Атина.
Систем на непотизам
Останува за разјаснување уште едно прашање: пензионираните политичари обично уживаат во своето слободно време или во своето пензионирање – или бараат профитабилни работни места во приватниот сектор. Зошто токму двајца поранешни премиери во Грција моментално се желни да се вратат во активната политика?
„Доколку имаше вистинска внатрепартиска демократија во оваа земја, сигурно ќе видевме нови лица на високите партиски функции“, вели политичкиот набљудувач Кусулис. Сепак, во систем на непотизам, ова не е толку лесно. Резултатот: „Постојано, стариот кадар се враќа на големата сцена со наводно нови идеи“.
Текстот е сопственост на Дојче веле.мк