Разговор со проф. д-р Оливер Андонов за безбедносните закани, популизмот и позицијата на Северна Македонија во актуелниот геополитички контекст.
Џабир Дерала
Во време кога глобалното внимание е фокусирано на војната во Украина, односите меѓу САД и Европа, како и воената ескалација на Блискиот Исток, една друга, тивка, но подеднакво опасна динамика продолжува да се развива – руското влијание врз ранливите демократии во Европа, особено на Балканот.
Ова беше една од клучните теми на меѓународната конференција посветена на безбедноста и ризиците во регионот, на која учествуваше и проф. д-р Оливер Андонов. Во разговорот за првото видео издание на КОНТЕКСТ, Андонов нуди јасна и загрижувачка слика: моделите на влијание се повторуваат, а Македонија не е исклучок – туку дел од пошироката геополитичка шема.
Иако државите од Централна и Источна Европа имаат различни политички и историски контексти, Андонов нагласува дека заканите што ги детектираат се речиси идентични.
„Основниот извор на ризик и загрозување е руското влијание,“ истакнува тој, посочувајќи дека колеги од Полска, Чешка, Словачка, Романија, Молдавија, па дури и од Грција, ја делат истата проценка.
Ова влијание не се манифестира преку еден канал, туку преку цел еден систем кој вклучува корупција, популизам, енергетска зависност и медиумско влијание.
Станува збор за реплицирачки модел, кој се адаптира на локалните услови, но ја задржува истата цел: слабеење на демократските институции и создавање политичка зависност.
Еден од најзагрижувачките заклучоци од конференцијата, според Андонов, е дека во некои земји руското влијание не само што не се спречува – туку се користи.
„Постојат влади кои свесно го прифаќаат руското влијание како средство за одржување на власта,“ вели тој, посочувајќи ги примерите на Унгарија и Словачка.
Ова го менува карактерот на заканата. Од надворешна закана, тоа станува внатрешно политичка алатка, а од ризик тоа се претвора во инструмент. И токму тука лежи суштината на проблемот – кога институциите престануваат веќе не се средство за одбрана, туку стануваат канал за реализација на интересите на Кремљ.
Во македонскиот контекст, Андонов не остава простор за дилеми. Според него, државата не се справува со овие влијанија, туку напротив, ги репродуцира истите обрасци.
„Македонија не се справува со руското влијание – туку го користи преку популизам и енергетски политики,“ вели тој.
Оваа оценка се надоврзува на пошироката теза дека земјата, од таргет, постепено се трансформира во простор каде се водат прокси-операции. Таквата состојба се одразува на политичкиот дискурс, медиумската сцена и јавната перцепција.
Најостриот дел од анализата се однесува на внатрешно политичката динамика, особено употребата на етничките теми.
Андонов предупредува дека изјавите и наративите кои се фокусираат на јазикот и меѓуетничките односи не се изолирани политички пораки, туку дел од поширок процес на мобилизација.
„Се чувствува обид за подигање на етно-политичка мобилизација,“ вели тој, додавајќи дека медиумите дополнително ја засилуваат оваа динамика.
Клучното прашање што произлегува од ова е: Кому му одговара етно-политички конфликт во Македонија?
Одговорот на Андонов е директен и недвосмислен.
„Етно-политички конфликт ѝ одговара единствено на Русија. Тоа значи дестабилизација на Европа“, вели проф. д-р Андонов во КОНТЕКСТ.
Интересен сегмент од разговорот е и перцепцијата на европските партнери. Според Андонов, во академските и безбедносните кругови постои висока свесност за случувањата во регионот.
„Европа многу добро анализира што се случува,“ истакнува тој, посочувајќи ги особено романските и грчките колеги.
Но, истовремено, се поставува прашањето за реакцијата: Дали анализата се претвора во политика и дали предупредувањата водат кон конкретни мерки?
Во тој контекст, според Андонов, Полска и Романија се наведуваат како примери на земји кои преземаат активни чекори против хибридните закани – вклучително и физичка заштита на границите.
Разговорот отвора и прашања за политичката комуникација и надворешната политика на Македонија.
Андонов ја критикува тезата дека земјата е „единствена“ во водењето стратешки дијалог со САД, нарекувајќи ја неточна и дел од популистички наратив.
Ова тврдење на власта е симптоматично, бидејќи во себе содржи манипулација со фактите, создавање привид на значење и се потпира врз политичка комуникација наместо врз реална стратегија.
Балканот не е изолиран простор. Тој е дел од поширока геополитичка игра во која информацијата е оружје, поделбите се стратегија, а популизмот е ефикасна алатка. Во таков контекст, етно-политичките тензии не се само внатрешен проблем, туку потенцијален инструмент во рацете на надворешни актери.
Затоа, Македонија се наоѓа пред избор што не е нов, но станува сѐ покритичен со секој ден. Институциите, власта, политичките партии и општествените актери се наоѓаат исправени пред итни прашања што се однесуваат на стабилноста, безбедноста и одбраната на земјата:
Дали ќе дозволат земјата да остане ранлива на деструктивните влијанија или ќе почне да гради отпорност?
Дали ќе дозволи политиката да ги продлабочува поделбите или ќе преземе итни чекори да ги надмине?
Зашто, како што јасно произлегува и од разговорот со Андонов во КОНТЕКСТ, етно-политичкиот конфликт не може да се случи спонтано, туку се одвива според сценарио. Јасно е дека таквото сценарио постои. Прашање е дали има сценарио тоа и да се спречи.
Текстот е сопственост на ЦивилМедиа.мк