Додека Европската Унија го забрзува процесот на проширување, со конкретен напредок на Црна Гора, Албанија, Украина и Молдавија, Северна Македонија и натаму останува заглавена во политичките блокади на својот евроинтеграциски пат. Последните одлуки во Брисел покажуваат дека проширувањето повторно добива силно геополитичко значење, но и дека државите кандидати не напредуваат со исто темпо.
„Европската Унија не е затворен клуб. Таа е отворена за сите европски држави што ги исполнуваат условите за членство“, порача германскиот канцелар Фридрих Мерц на 16 октомври, по завршувањето на Европскиот совет во Брисел.
Неговата изјава доаѓа само две недели по посетата на претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, на Скопје, каде што таа повторно укажа дека за отворање на првиот преговарачки кластер останува да се исполни договорената обврска за уставните измени.
Пораките од Брисел добиваат особена тежина во контекст на политичката реторика во Северна Македонија. Само еден ден пред изјавата на Мерц, премиерот Христијан Мицкоски, во интервју за ТВ21, тврдеше дека „ние сме вистинскиот фронтранер“ и дека земјата „фуриозно“ ќе напредува штом ќе се одблокира процесот. Како што беше посочено во анализата на ЦИВИЛ МЕДИА од 17 октомври, ваквите тврдења се во очигледен расчекор со фактичката состојба: Црна Гора и Албанија напредуваат во преговорите, додека Северна Македонија сè уште не го отворила првиот преговарачки кластер.
Но, пораките на Мерц не се ограничени само на проширувањето. Германскиот канцелар ги поврза европската перспектива на земјите кандидати, поддршката за Украина и можните дополнителни мерки против Русија со потребата Европа посамостојно да ги штити своите безбедносни и политички интереси. Во таа поширока геополитичка слика, прашањето за Северна Македонија станува уште поактуелно: ако ЕУ ги отвора вратите за нови членки, што ја спречува земјата да го продолжи својот пристапен процес?
Црна Гора напредува, Молдавија и Украина со јасна европска перспектива
Според германскиот канцелар, Црна Гора практично ги исполнила речиси сите предуслови за членство во ЕУ.
„Црна Гора ги исполни речиси сите услови. Европската комисија е замолена да ги подготви и конечните договори“, рече Мерц, оценувајќи ја дискусијата за приемот на земјата како многу конструктивна.
Тој додаде дека остануваат неколку помали отворени прашања, на кои укажал и хрватскиот премиер Андреј Пленковиќ, но оцени дека тие се решливи.
Според официјалните податоци на Советот на ЕУ, Црна Гора има отворено 33 преговарачки поглавја, од кои 21 е привремено затворено. И покрај оптимистичката оценка на Мерц, процесот на пристапување формално сè уште не е завршен.
Во однос на Молдавија и Украина, канцеларот најави продолжување на отворањето на преговарачките поглавја, нагласувајќи дека европската перспектива мора да остане кредибилна.
„Постои јасна перспектива за членство на Молдавија. Знаеме дека очекувањата таму се високи, особено по последните претседателски избори, и не сакаме да ги разочараме“, изјави Мерц.
На 13 октомври ЕУ отвори преговори со Украина и Молдавија за уште два кластера што опфаќаат по 17 поглавја.
Албанија напредува во преговорите со ЕУ, но се соочува со сериозна внатрешна криза
Иако Мерц не ја спомна Албанија по име во својата завршна прес-конференција, земјата забележа конкретен напредок непосредно пред самитот.
На 13 октомври, ЕУ и Албанија привремено го затворија поглавјето 20, кое се однесува на претпријатијата и индустриската политика. Албанија досега ги има отворено сите 33 преговарачки поглавја, а четири се привремено затворени. Ова ја позиционира земјата меѓу кандидатите што активно напредуваат во пристапниот процес.
Речиси истовремено со овој дипломатски успех, Албанија беше зафатена од нов бран масовни антивладини протести, предводени од студенти и млади луѓе, со барања за оставка на премиерот Еди Рама, одговорност за корупцијата и подобрување на образованието и животните услови. Протестите ескалираа во жестоки судири со полицијата, употреба на солзавец, водени топови и гумени куршуми, како и насилни инциденти и оштетување имот. Седум полицајци беа суспендирани поради сомневања за прекумерна употреба на сила.
Во обраќањето на 18 октомври, за кое известуваше ЦИВИЛ МЕДИА, Рама ја отфрли можноста за оставка и најави продолжување на полициските интервенции. Тој изнесе и сериозни, засега независно непотврдени тврдења за наводно спречен напад со експлозивен дрон.
Ваквиот развој ја нагласува разликата меѓу формалниот напредок во европските интеграции и состојбата со демократијата, владеењето на правото и човековите права во земјите кандидати. Напредокот на Албанија во преговорите е неспорен, но политичката криза отвора дополнителни прашања за квалитетот и одржливоста на демократските реформи.
Мерц: На Украина ѝ помагаме од сопствен европски интерес
Говорејќи за војната во Украина и разликите меѓу Вашингтон и Кијив, Мерц нагласи дека европската поддршка не смее да зависи исклучиво од американските политички приоритети.
„Знаеме дека Американците имаат и други интереси. Тоа го примам предвид. Но, ние ѝ помагаме на Украина од сопствен, европски интерес“, истакна германскиот канцелар.
Тој предупреди дека руската агресија има далекосежни последици за целиот континент.
„Не е во прашање само територијалниот интегритет на Украина, туку напад врз политичкиот поредок на цела Европа, од кој мораме да се одбраниме“, рече Мерц.
Канцеларот оцени дека во моментов не гледа подготвеност кај Москва да ја заврши војната. Напротив, според него, Русија продолжува со ескалацијата и уништувањето на украинската енергетска инфраструктура.
Тој потврди дека европските партнери ќе продолжат да ѝ помагаат на Украина и во текот на зимата и во 2027 година, додека дополнителните финансиски потреби сè уште се проценуваат.
Можни ограничувања за руските државјани и одговор на Москва
Мерц предупреди и дека Русија не може да очекува европските држави да останат пасивни во услови кога руските власти преземаат контрола врз имотот на европски компании.
„Русија мора да знае дека ваквите постапки нема да ги оставиме без одговор“, изјави тој.
Германскиот канцелар отвори и прашање за дополнително ограничување на визите за руски државјани, вклучително и за туристички и деловни патувања во ЕУ.
„Ако Русија сака одговори, ќе ги добие“, порача Мерц.
Овие изјави засега претставуваат политички сигнал за можни дополнителни мерки, а не одлука за нови визен режим или санкции.
Пораките од Брисел покажуваат дека Берлин ги гледа проширувањето на ЕУ, поддршката за Украина и европската безбедност како меѓусебно поврзани стратешки прашања. За Северна Македонија, непосредната пречка останува непроменета: уставните измени предвидени со преговарачката рамка од 2022 година сè уште не се спроведени, додека Владата бара дополнителни гаранции против можни идни блокади. Во меѓувреме, другите земји кандидати продолжуваат со преговорите.
Прашањето не е дали ЕУ е отворена за нови членки, туку дали политичкото раководство на Северна Македонија ќе најде начин да ја надмине сопствената блокада и да го искористи новиот моментум на проширувањето.
ФРОНТЛАЈН ПРЕС | НОВА | ПРВА ЛИНИЈА