Овој пад не е без последици. Кога капиталните проекти не се реализираат, се стопира економската активност, градежниот сектор трпи загуби, нови работни места не се создаваат, а инфраструктурните дефицити остануваат нерешени.
Андреј Жерновски
Во занесот на мојата политичка наивност, незрело надополнета со силната верба во “четвртата најбрзо растечка економија во Европа” (автор на цитатот: Х.М,), длабоко и’ поверував на министерката Димитриеска- Кочоска дека ладното време во јануари и февруари билa главната причина за мизерните 10 % реализација на капиталните инвестиции во првиот квартал.
Тогаш, црсто верував дека со затоплувањето на времето, ќе имаме целосна реализација, веројатно и повеќе од 100 %. Па така, со радост го (до)чекав летото, наивно верувајќи дека жешките температури ќе ја покачат реализацијата. Кога, ете ти шок!!!
Ни пеколните плус 40 Целзиусови степени не ги згреаја нашите срца, кои очекуваа пријатни вести. Така, целиот шокиран, немоќно си го поставив прашањето: Ако тогаш беше проблем зимата, зошто сега е проблем летото? Зарем е можно, сепак, температурите да не биле главниот проблем?!?
И тогаш, тажен и изневерен од владата, дојдов до заклучок:
Колку и човек да сака да биде оптимист, анализата на капиталните расходи за 2025 година јасно укажува на длабока системска и институционална нефункционалност во јавните финансии. Иако буџетот за капитални инвестиции оваа година е рекорден, со планирани 47,5 милијарди денари, реализацијата до крајот на јуни достигна очајни 26,25 проценти. Овој податок не претставува обична бројка, туку сериозен сигнал за блокада во спроведувањето на капиталните проекти.
Кога една влада проектира високи капитални расходи, но не е способна за цели шест месеци да реализира дури ни една четвртина од нив, тоа претставува структурен проблем во јавната управа. Разликата меѓу планирањето и реалната имплементација прецизно укажува на слаба подготвеност на проектите, недоволна административна ефикасност, комплицирани процедури и несоодветна меѓуинституционална координација.
Оваа ситуација е особено алармантна во споредба со претходните години. Во 2023 и 2024 година, реализацијата во истиот период беше значително повисока, достигнувајќи над 60 проценти. Дури и во 2021 година, кога економијата беше под силно влијание на пандемијата, реализацијата се движеше околу 40 проценти.
Овој пад не е без последици. Кога капиталните проекти не се реализираат, се стопира економската активност, градежниот сектор трпи загуби, нови работни места не се создаваат, а инфраструктурните дефицити остануваат нерешени.
Понатаму, токму во услови на ваков драматичен пад на капиталното трошење, државата продолжува со нови задолжувања кои дополнително ја оптоваруваат јавната фискална рамка. Зголемувањето на јавниот долг без соодветна реализација на капиталните проекти ја зголемува ранливоста на економијата и ја намалува фискалната одржливост. Иако државата се задолжува значително, вклучувајќи го унгарскиот кредит и заемот од Обединетото Кралство, процентот на капитални инвестиции останува исклучително низок. Ова претставува алармантен знак дека голем дел од позајмените средства се трошат за тековна потрошувачка како покривање буџетски дефицити и плати, (секако во служба на предизборен поткуп),наместо за проекти што ја градат иднината на државата.
Со други зборови, задолжувањата наместо да бидат алатка за развој, стануваат камен врз грбот на економијата, зголемувајќи ја зависноста од нови заеми за покривање на основните потреби. Ова е патека по која ниту една држава што мисли на својата иднина не смее да ја следи.
Во суштина, 2025 година веќе станува симбол на изгубена буџетска година. Наместо развој, гледаме стагнација. Наместо економски импулс, гледаме пропуштени можности. Ова не е изолиран пропуст, туку предупредување за криза во управувањето со јавните инвестиции и фискалната политика.
Сепак, изгледа, не ќе да е до температурите.
Од Фејсбук ѕидот на авторот