Четврт век по терористичките напади врз Соединетите Американски Држави, светот се сеќава на речиси 3.000 загинати и на денот што засекогаш ја промени глобалната политика, безбедноста и чувството за ранливост на современите општества и демократијата. Го промени односот кон човековите права. Го допре животот на луѓето насекаде низ светот.
Џабир Дерала
На 11 септември 2001 година, светот гледаше во живо нешто што дотогаш изгледаше речиси незамисливо. Патнички авиони, претворени во оружје од терористите, беа насочени кон симболите на американската економска и воена моќ. Кулите близначки на Светскиот трговски центар во Њујорк се урнаа пред очите на милиони луѓе. Друг авион удри во Пентагон, а четвртиот, по отпорот на патниците и членовите на екипажот, се урна во Пенсилванија пред да стигне до својата цел.
Терористичките напади, извршени од 19 припадници на Ал Каеда, однесоа речиси 3.000 животи. Меѓу жртвите имаше луѓе од повеќе од 90 земји, вработени кои тој ден едноставно отишле на работа, патници и членови на екипажите на авионите, пожарникари, полицајци и спасувачи кои поитаа кон кулите да помогнат во евакуацијата.
Зад бројките останаа илјадници семејства, пријателства и животи прекинати за неколку часа. Дваесет и пет години подоцна, 11 септември е и ден на сеќавање на тие луѓе, на сите тие животи што згаснаа во најсмртоносниот терористички напад во историјата. Тоа е датум што ја подели поновата светска историја на „пред“ и „потоа“.
Нападите ги променија американската и глобалната безбедносна политика од корен. За првпат во својата историја, НАТО го активираше Членот 5 за колективна одбрана. Канада се одѕва прва. Соединетите Држави ја започнаа војната во Авганистан против режимот на Талибанците, кој ѝ обезбедуваше засолниште на Ал Каеда и на нејзиниот лидер Осама бин Ладен. Почна војната против тероризмот.
Во 2003 година започна и американската инвазија врз Ирак, оправдувана (неуспешно) во поширокиот контекст на новата безбедносна доктрина, иако Ирак немаше оперативна улога во нападите од 11 септември. Војните, интервенциите и политичките одлуки од таа ера предизвикаа долготрајни кризи кои траат до денешен ден. Од корен се променија критериумите за тоа каде започнува и каде завршуваат границите на воената сила, меѓународното право и одговорноста на државите.
Се промени и секојдневниот живот. Аеродромите добија безбедносни процедури кои во тоа време предизвикаа шок, а денес се дел од рутината. Надзорните овластувања на државните служби за безбедност драматично се проширија. Борбата против тероризмот отвори тешки прашања за односот меѓу безбедноста и човековите права, меѓу заштитата на граѓаните и граѓанските слободи.
Во исто време, стравот и тектонските промени во безбедносното милје на државите предизвика и тешки неправди. Муслимани и луѓе со арапско или азиско потекло се соочија со омраза, дискриминација и насилство. Општествата се поларизираа. Овие состојби се уште еден мрачен потсетник дека теророт од 9/11 не постигнува ништо освен деструкција и ненадоместливи штети за сите и на секого, ги јакне културата на насилство, омраза и прогласување колективна вина, токсични наративи, предрасуди и стереотипи.
Се сеќавам на тој ден како да беше вчера. Тоа беа тешки денови и за македонското општество. Земјата штотуку излегуваше од вооружениот конфликт, политички затворен со Охридскиот рамковен договор, во чие постигнување Соединетите Американски Држави имаа пресудна улога. Мирот беше кревок, а атмосферата сè уште наелектризирана.
Многу набрзо по нападите – можеби по околу еден час – добив повик од човек што го имаше мојот телефонски број. Ми рече: „Твоите Американци се нападнати. Америка гори.“ Подоцна ми се јави роднина, американски државјанин. Ми кажа дека е повреден и еден наш подалечен роднина кој бил во Кулите во моментот на нападите.
Пред дваесет и пет години, илјадници луѓе го започнаа 11 септември како обичен вторник, без да знаат дека нивните животи и животите на нивните семејства ќе бидат засекогаш променети.
Сеќавањето на нив е потсетник за цената на тероризмот, на кревкоста на мирот и на обврската на демократските општества да ја бранат безбедноста без да се откажат од човечноста, слободата и достоинството.
Денеска, светот се сеќава. На жртвите. На спасувачите. На семејствата што продолжија да живеат со загубата. И на денот кога, во само три часа, се промени текот на светската историја.
Дајте го својот придонес СЕГА.