„Едни од други се повеќе не оддалечува беспарицата и летаргијата, повеќе отколку дали тука има граница или нема, или дали утре повторно ќе ја нема“., вели Јанковиќ

Владимир Д. Јанковиќ е српски поет, есеист, преведувач на 300 дела од англиски и француски јазик меѓу кои 110 романи на врвни автори како Мишел Уелбек, Ијан Макјуан, Фредерик Бегбеде, Хилари Мантел, Амели Нотомб, Мишел Турније, Т. Корагесан Бојл, Лејла Слимани, Виржини Депент, Џозеф О’Конор…
„Света Јелена“ е насловот на неговата петтта книга поезија. Оваа книга поезија е во издание на младата просперитетна издавачка куќа „Stella Polare“, а наскоро се очекува книгата да стигне и во продажба во македонските книжарници. Годинава е евидентно плодна за Јанковиќ, со оглед на тоа што во јануари во издание на „Балканскиот литературен гласник“ е објавена книгата со кратки приказни и есеи со наслов „Белград за упатени“, кои претходно беа објавувани во подгоричкиот весник „Вјести“.


Во интервјуто со Јанковиќ, разговаравме за инспирацијата за пишување во тешки времиња, за вредноста на Уелбек, музичката сцена, политичкото влијание врз творците, личните провокации за пишување есеи, соработката со македонските писатели.

НоваТв: Романската поетеса Ана Бландијана, лауреат на „Струшките вечери на поезија“ еден свој текст ќе наслови „Чуму поети во скудни времиња“.Овој наслов имплицира дека можеби во времиња како што се овие, светска здравствена криза, војни, глобални еколошки катастрофи и што уште не, не баш вистинско време за поезија. Како гледате на ова, дали инспирацијата за пишување не бира време и место, од каде Вам инспирација за пишување?

– Поезијата е секогаш потребна, толку колку што е потребна. Некогаш е тоа помалку, некогаш повеќе, но потребата за неа не исчезнува, очигледно, со векови. Што се однесува до времето во кое живееме воопшто не е така лошо. Ако веќе сакаме да квалификуваме едно време, мораме да го споредиме со претходните времиња, инаку што друго би било критериум. А во минатото имало и многу полоши периоди, многу сурови епохи.
На инспирацијата како на некој феномен не и обрнувам премногу внимание. Пишувањето пред се е работа. Кој чека инспирација и се надева на неа, ќе напише малку или ништо. Е сега, таа работа се одвива на различни нивоа и е поврзана со структурата на личноста. Не може секој тоа да го работи, туку некој на кого од некоја повисока сила му е дадено тоа да го работи. Во работата вие сте посредник, би рекол повеќе отколку креатор. Поетот не е креатор на поезијата , туку нејзин пренесувач. Ниту еден поет нема да ви каже како се создава песната. Таа му доаѓа во некој облик надвор од зборот, а поетот тие облици ги дофаќа, ги разбира и ги вообличува и ги пренесува до читателите.

НоваТв: Вашата есестичка работа е врзана за многу актуелни литературни теми, и често опфаќа периоди, епохи на значајни личности од литературната сцена од минатото. Што ве интригира кај некоја личност и или тема за да се произнесете есеистички?

– Ово е интересно и тешко прашање. Всушност, не е тешко прашањето, туку е тешко да се одговори. Пишувањето, меѓу другото е игра. А минатото е одличен терен за игра, бидејќи мораме да знаеме дека минатото е подеднакво непредвидливо колку и иднината. Во минатото, постојано се случуваат некои нови нешта, постојано се откриваат нови ликови. Тоа, да кажеме мене ме интригира: како да ги ги видам тие нови нешта во минатото, независно дали е настан, личност, или идеја, како да дојдам до тие нови нешта. Минатото треба постојано да се создава, тоа не е довршено и многу е отворено за моделирање.

НоваТв: Преведувате дела на многу комплексни писатели на денешницата. Велат дека преводот е како на некој начин уште еднаш да го пишувате делото. Колку Ве исцрпува или пак Ве исполнува работата на преводите?

– Колку работата на преводот ќе ме троши, примарно зависи од тоа колкав хонорар сум договорил. Зад себе имам 300 преведени книги, од англиски и од француски јазик, од кои 110 романи. Сум преведувал и поезија, енциклопедии, монографии, книги за деца, сликовници и уште што не. Преводот е, и мора да биде на некој начин пишување на таа книга од еден на друг јазик. Во тој процес, можеби ќе згрешите околу авторовиот израз, можеби ќе го зацврстите, можеби ќе му дадете нова димензија, можеби некаде, условно кажано ќе го подобрите. Работата на литературниот преведувач е, може да се каже, претерано интересна, премногу динамична: тука нема ништо старо, секогаш се е ново и ново. Нема доктрина, нема знаење според кое литературниот преведувач може да се раководи. Тој мора постојано да учи, и процесот е постојан. Затоа, литературниот превод не може да се изучува на Универзитет, не може се научи во училиште. За човек да биде добар литературен преведувач, тој мора да биде писател. А за препев на поезија да не зборуваме… Единствено поетите можат да работат препеви.

НоваТв: Го преведовте Уелебек, еден од најконтроверзните автори на денешнината, имено и за него напишавте обемен есеј. Овој голем писател, сецира тоа што е гнило во цивилизацијата и воопшто кризата на хуманизмот. Не се грижи за тоа како ги прикажува аномалиите, а читателите или го обожуваат или го отфрлаат како претенциозен. Како Вие го толкувате?

-Уелебек е добар писател. Тоа е тоа што е важно. За мене е важно дека ми е едноставен за превод. На скалата од еден до десет, Уелебек по тежина е некаде на шест. Во таа смисла мене ми е задоволство да го преведувам, бидејќи полесно и побрзо можам да заработам отколку на преводот на многу полоши или подобри писатели. Сметам дека во уметничка смисла, Уелебек е благословена фигура. Него во ѕвездите го вивнаа токму оние кои не го разбираат. Тоа е голема среќа за еден автор. Него, кој е исклучително религиозен автор го произведоа оние кои се изјаснуваат како атеисти. За порнограф го прогласија оние кои пред себе и пред останатите се фалат дека само уште будала може да се заљуби. Како екстремен алкохоличар го слават оние кои паѓаат од маса после трето пиво. Мислам дека Уелебек навистина имаше среќа, во развојот на светската кариера ако се потпреше на оние што навистина го разбираат, немаше далеку да дотурка. Вака, го туркаа и го величаа незнајковци, и тој стигна далеку, што како што реков апсолутно заслужува, бидејќи е добар писател.

НоваТв: Ако ја земеме во предвид актулената политичка ситуација во Србија, и општо познатиот факт дека со земјата управува своевиден идолатриски лидер, се чувствувате ли помалку слободен или пак тоа не влијае на креативците?

– Во октомври ќе наполнам 53 години, а постојано од раѓање живеам во Србија. Проживеав најразлични системи, во држава со различни имиња, во периоди кога со земјата управуваа различни структури и политички партии. Никогаш ниту една власт не влијаеше на мојата литературна работа. Власта никогаш не ја ограничуваше или пак гушеше мојата поетска слобода. Не сум аполитичен, далеку од тоа, но своите размислувања ги изразувам на на начин кој е далеку од дневнополитички препукувања и ујдурми. Освен тоа,во своето пишување не навредувам никого. Ние често забораваме дека и политичарите се луѓе. Ако веќе не ги вреѓам фурнаџиите, возачите, пожарникарите, зошто да ги вреѓам политичарите? Идолатријата како феномен е својствена за целиот човечки род. Тоа било, сега е, и ќе биде секогаш и секаде. Во различни видови идолатријата се појавува и во Македонија, Турција, Русија, Кина, САД, Велика Британија. Природно е одреден процент од популацијата во лидерите да гледа полубогови. Можеби мене тоа не ми е симпатично, ама мене не ми се допаѓа ниту кога водата на улиците смрзнува кога температурата на воздухот може да се спушти под нулата. Но, тоа е неважно, што мене ми е или не ми е симпатично. Тоа е едноставно така како што е. Постои тука и друг момент за кој треба да се размисли: кога јас еден ден, по некоја игра на случајот би станал лидер, и од мене би правеле идол, и што тогаш. Зарем би бил виновен за тоа? Би морал да ја истрпам таа доза на несвесност кај луѓето што ме опкружуваат.

НоваТв: Каква е соработката меѓу писателите од Србија и Македонија и каков е Вашиот впечаток за македонската книжевна сцена?

-Мислам дека соработката меѓу српските и македонските писатели е загрижувачки слаба, но сепак нема причина за очајување, затоа што таа соработка секако може да се подобри. Ние сме блиски по многу нешта, како еден народ сме. Македонците никогаш не ги гледав како странци, никогаш човек од Македонија не сум доживувал како човек од странство. Тоа е мој човек. Така што таа соработка меѓу македонските и српските писатели може да се развива како соработка меѓу творци кои припаѓаат на ист корпус, кои не се странци едни на други. Но, сето тоа зависи и од финасии, како што веќе знаете. Во тој поглед е тешка соработката и внатре во Србија, да кажеме соработка меѓу писатели од Врање и од Суботица, или пак меѓу оние од Нов Пазар и оној од Тимочка краина, не е на завидно ниво. Едни од други се повеќе не оддалечува беспарицата и летаргијата, повеќе отколку дали тука има граница или нема, или дали утре повторно ќе ја нема.

НоваТв: Со оглед на тоа дека пишувавте и музички критики, каква е моменталната состојба со креативната музичка сцена во Србија?

-Да, пишував некои осврти кон рок и поп албуми, некаде во 2002, 2003 година…Од тогаш, морам да признаам, не ја следам таа ситуација на музичката сцена, и не сум компетентен да зборувам за неа. Забележувам периодично по некоја интересна појава, добра група или убава песна, и мило ми е што добра музика се создава и денес. Всушност на тоа обрнувам внимание: на тоа што е добро, што е убаво, што ми се допаѓа. Со пишување на рецензии за албуми повеќе никогаш не би се занимавал. Не беше тоа неинтересно, имаше бизарни моменти, имаше отворено незадоволство од критикуваните автори, па и многу непријателски тонови, но и пофалби и цитирања, меѓутоа со тоа никогаш не би се бавел. Тоа повеќе воопшто не ме интересира.

НоваТв: Фронтменот на Екатерина Велика, Милан Младеновиќ својата инспирација ја наоѓаше и во стиховите на Васко Попа. Дали сте размислувале Вашите песни да ги врзете за некоја музика?

-Милан Младеновиќ беше паметен човек. Тој за своите текстови, меѓу кои има брилијантни, зборуваше дека не треба да се читаат како поезија, не треба да се гледаат одделно од музиката. Само во содејство со музиката. Овие зборови, укажуваат на мудрост, бидејќи на некој начин излегува дека Младеновиќ успеа да се ослободи од суета. Текстови за музика, почнав да пишувам дури пред две-три години. Инаку, долго се занимавав со музика, свирев гитара, компонирав, аранжирав. Но, никогаш не пишував текстови за песни. Кога веќе почнав да објавувам книги поезија, другарите музичари ме прозваа: ајде бре Јанковиќ, објавуваш толку песни, а не сакаш ниту еден текст да напишеш за некоја наша музика! Но секогаш им одговарав: тоа јас не знам. И навистина, тоа не знаев. Сега ми се отвори тој канал, како што реков, пред неколку години. Наеднаш, пронајдов начин, текстот да биде таков, мене да ми легне како на поет, а да биде и доволно питок и да може да се вклопи во музиката. Тоа е посебен вид на пишувачки израз. Не сакам никакви поделби, но, условно кажано пишување текстови за музика е некој облик на применета поезија. Тоа, тие текстови воопшто не ги деградира, напротв, и тоа е уметност, тоа може да биде уметност но мора да се почитуваат други параметри. Како што постои применета уметност, која често е поинтересна и повпечатлива од т.н вистинска уметност, така постои и примената поезија, која не мора нужно да каска зад т.н вистинска поезија.

Ана Василевска