Во говорите често се нагласува значењето на образованието за иднината на државата, во пракса се гледа дека образованието не е приоритет во буџетот, ниту во стратегиското планирање.
Марија Тодоровска
Разговаравме со комуникологот Жанета Ќосе за актуелните образовни политики, реформските правци, реториката и суштината зад иницијативите на новата влада, и за тоа каква стратегија стои зад промените што ги засегаат учениците, наставниците и целото општество.
Нова: По правило образованието е фундаментот на секое општество, како Вие гледате на актуелната образовна политика?
Ќосе: Актуелната образовна политика изгледа дека се движи низ континуирани, но често неповрзани и недоволно осмислени реформи. Се забележува обид за модернизација, како воведување на дигитални алатки и нагласување на компетенции, но честопати без системска поддршка, подготовка на наставниот кадар или долгорочен план. Постојат и контрадикторни пораки, од една страна се зборува за квалитет, но од друга страна, недостасуваат инвестиции во инфраструктура, обука и поддршка за наставниците.
Образовната политика е несистемска, фрагментирана и со чести импровизации.
Аргументи за потврда на тезата:
Често менување на наставни програми, без јасна евалуација на претходните резултати.
Недостиг од инвестиции во наставниот кадар: мали плати, слаба мотивација, недоволна стручна поддршка.
Дигитализацијата во образованието остана површна, често е повеќе PR отколку функционална промена, за што пример е недостиг од интернет или компјутери во руралните училишта.
Таков пример беше Програмата „Национална платформа за далечинско учење“ во време на пандемијата што беше воведена итно, но без доволно обука за наставниците и учениците.
Образованието не е експеримент што се менува со секоја нова влада, тоа е обврска што бара стабилност и визија.
Нова: Кај нас образованието е постојано во некакви реформи, кои се Вашите согледувања за тоа во кој правец тоа сега се движи и дали и колку е оптоварено со идеологија?
Ќосе: Реформите во последните години изгледаа како мешавина од неолиберална и технократска идеологија, а со новата Влада е со десничарска, традиционалистичка идеологија. Има обиди за примена на европски образовни рамки, на пример компетентностен пристап, кои што, за жал, се случуваат без длабоко вградување во локалниот контекст. Честопати изгледа дека реформите се водени од потреба за усогласување со надворешни барања од ЕУ или од Светска банка, а не од визијата за национални потреби. Забележлив е тренд на мерење и евалуација преку тестови, но недостига фокус на критичко размислување, креативност и градење на автономни личности.
Аргументи што би го потврдиле тврдењето/ставот се:
Се фаворизира „измерлива ефикасност“, резултати на тестови, ПИСА рангирања.
Фокусот е на „вештини за пазарот“, а помалку на вредности, критичко размислување и културна писменост.
Се преферира приватниот сектор преку јавно-приватни партнерства, што ја поткопува улогата на државното образование.
Пример е воведувањето на програми како „STEAM“ и „претприемништво во училиштата“, коишто често се спроведуваат без критичка педагошка рамка, повеќе како тренд.
Оттаму констатацијата дека учениците не се клиенти, а училиштата не смеат да станат фирми, зашто образованието има поширока општествена мисија.
Нова: Каков е односот на актуелната власт кон образованието, се наѕира ли јасна стратегија и визија?
Ќосе: Односот на актуелната власт кон образованието може да се окарактеризира како реторички важен, но суштински маргинализиран. Иако во говорите често се нагласува значењето на образованието за иднината на државата, во пракса се гледа дека образованието не е приоритет во буџетот, ниту во стратегиското планирање. Јасна, долгорочна стратегија е тешко да се идентификува, зашто има фрагментирани проекти, често сменети министри и недостаток на институционален континуитет. Недостасува вклученост на наставниците, родителите и учениците во креирањето на политиките, а визијата ретко се темели на истражувања и докази.
Сметам дека постои декларативна поддршка, но не и суштинска стратешка визија.
Ставот го аргументирам со фактите дека:
Недостасува долгорочна национална стратегија усогласена со реалните потреби (социјални, економски, културни).
Се менуваат министри и приоритети без континуитет, при што секој министер носи „нова реформа“.
Постои политичка инструментализација на образованието, зашто често реформите се прават без вклучување на стручната јавност.
Видливо е дека нема национална консултација за големи реформи, како што се нови учебници, дигитализација, интеграција на ПИСА резултатите.
Се потврдува тврдењето на Центарот за образовна политика дека образованието не може да биде колатерална жртва на дневната политика.