БЛЕРИНА ТАХИРИ / Цивил Медиа
Луѓето отсекогаш лажеле. Способноста да се разликуваат фактите од фикцијата им овозможува на граѓаните да направат правилен избор и ги промовира здравјето и безбедноста. Со векови, невистините и пропагандата се користеле за политичка моќ или економска корист, пишуваат во Scientific American.
Како младите да се справат со дезинформации
Тинејџерите имаат значително поголема веројатност да веруваат во онлајн теориите на заговор отколку постарите генерации, покажа нова студија, нагласувајќи ги широките влијанија на врската на Gen Z со социјалните медиуми.
Тоа доаѓа бидејќи помладите генерации сè повеќе се потпираат на социјалните медиуми за вести и онлајн пребарување. Студија од 2022 година покажа дека 50% од испитаниците на Gen Z ги користеле социјалните медиуми (како што се TikTok и Instagram) за да пристапат до вести на дневна основа, а само 5% читаат весници.
Овие трендови се влошуваат со порастот на чет-ботови со вештачка интелигенција и пребарувачи како ChatGPT, што предизвикува нови грижи, рече Ioana Literat, вонреден професор по комуникација која ги проучува социјалните медиуми на Универзитетот Колумбија, пренесува The Guardian.
Да им се помогне на младите луѓе да се справат со лажните вести е огромен предизвик; се проценува дека има десетици големи сајтови за лажни вести, со милиони следбеници на социјалните мрежи. И колку е поглупава или драматична една лажна вест, толку побрзо и подалеку патува, пишуваат во блогот на SSATUK.
Финска, земја рангирана како една од најдобрите места за живеење во светот (според Индексот на просперитет на Институтот Легатум), најсреќна земја (според Извештајот за среќа во светот, неколку години по ред), и втора најмалку корумпирана (според Индексот на перцепција на корупцијата за 2023 година на Транспаренси интернешнал).
Исто така, се наведува дека Финска има најслободен печат, според Светскиот индекс за слобода на печатот, и има најдобро образовани деца меѓу членките на Организацијата за економска соработка и развој (The Organisation for Economic Co-operation and Development – OECD), според Програмата за меѓународно оценување на студентите (PISA). Сега е и на врвот на европскиот индекс на нации со тоа што е најотпорна нација на лажни вести.
Затоа, не треба да изненадува што Финците од сите возрасти се способни да откријат дезинформации наспроти позадината на сите овие суперлативи. Не само што животот е добар за мнозинството луѓе во земјата, туку имаат и образовен систем кој покрива повеќе од просечна наставна програма и се фокусира на современите предизвици.
Финска почнува да им предава информациска писменост и критичко размислување на децата во градинка, како и да одржува часови по медиумска и информациска писменост за постари луѓе. Целта е да се осигура дека сите – од ученици до новинари, до наставници и политичари – можат да забележат различни форми на дезинформации, наведуваат од DW.
Дезинформации во апликациите за енкриптирани пораки
Апликации за енкриптирани пораки (Encrypted Messaging Applications – EMA) обезбедуваат брза, мобилна и приватна комуникација на милијарди корисници на глобално ниво. Исто така им овозможуваат на корисниците да контактираат со други, на многу начини.
Заедно со нивната глобална популарност, молчаливата природа на (EMA) ги прави моќни алатки за онлајн политичка манипулација, бидејќи погрешните информации може да се шират преку нив на главно непроверен начин.
Нивната енкрипција ги прави залудни популарните методи за разоткривање на лажни информации од независни проверувачи на факти или режими за умереност на содржината на платформата на социјалните медиуми.
Дополнително, постојните истражувања на Лабораторијата за пропаганда на Центарот за медиумски ангажман покажаа дека на овие приватни платформи често им се верува повеќе, особено во САД каде што малцинските заедници, како што се Азиските Американци, се потпираат на нив како средство за комуникација.
Во други земји како Бразил или Индија, Апликации за енкриптирани пораки (EMA), како што се Telegram и WhatsApp, веројатно станаа главни патишта за политички дезинформации – оставајќи ги зад себе Facebook или X (Twitter).
На пример, каналите на апликацијата LINE во Југоисточна Азија, наводно, привлекле голем број следбеници со тоа што им ветувале нови стикери на следбениците. Меѓутоа, откако собрале доволно голем број следбеници, сопствениците на тие канали брзо ги смениле имињата и профилните слики за да се појават како групи за здравствени информации кои почнаа да шират дезинформации за здравјето.
Познато е дека Telegram привлекува сајбер-криминалци, а екстремистичките групи како што се „Гордите момчиња“ (Proud Boys) и „ИСИС“ (ISIS) ја искористија апликацијата за ширење информации и приватно мобилизирање.
Telegram служеше како вреден извор за руските и украинските граѓани и активисти кои сакаа да пристапат до независни информации откако руската влада ги затвори неколкуте преостанати независни канали за вести. Сепак, руските пропагандисти ја сфатија довербата на јавноста во ЕМА и почнаа да го користат Telegram како возило за ширење пропаганда и дезинформации.
Viber, исто така, стана важна алатка за политичка комуникација во Источна Европа, каде што проруската пропаганда протекува во разговорите на големи групи низ Украина.
WhatsApp е најпопуларната апликација за разговор на глобално ниво со над 2 милијарди корисници. Гласини споделени на WhatsApp доведоа до политички немири и ширење на дезинформации за избори, сметки за офлајн насилство, и ширење на штетни здравствени информации во повеќе земји.
Заедно со другите (како што се Signal и Viber), WhatsApp беше јасен за нивното противење на законот за онлајн безбедност на Обединетото Кралство и нивното одбивање да го променат моделот за енкриптирање на платформата.
Од сето ова произлегува дека сите платформи што може да послужат за брзо, квалитетно и навремено информирање, истовремено може да бидат злоупотребени како ефикасни средства за ширење дезинформации, поделеност, омраза, паника и насилство.
Блерина Тахири е креаторка на медиумски содржини и специјалистка за социјални мрежи.