Пишува: Нано Ружин

На неколку дена пред одржувањето на првиот круг на локални избори, партиите ги полнат шаржерите и бомбардираат со изборните пароли додека нивните јунаци ве гледаат од секој агол. Заледени портрети, сериозни фаци, напудрени и нашминкани кандидати, ви ги сeрвираат партиските пораки. Тие се присутни насекаде, на скапите паноа со унифицирани фотки, ги среќаваме на социјалните мрежи, порачуваат и ги критикуваат противниците на електронските и пишуваните медиумите, ветуваат нови сали и кули, згради и шуми, детски
градинки, канализации, еко-депонии. Се чудам колку богато општество сме доколку навистина се реализира ветеното. Само што ке се фокусирате на некој филм, настан, драма, умните спин-доктори нé потсеќаат „што е најдобро за мојата општина или град“ , „како ке се создава нова иднина“, какви се тие „ одлучни во промените“. Сето ова е разбирливо и демократијата е токму онаа јавна агора, каде кандидатите настојуваат да се изборат за глас повеќе. Она што ги боде сетилата на бирачкото тело се пораките кои им ги испраќаат кандидатите за советници и градоначалници. Дали сте размислувале за пораките, имиџот, изразот, говорот на вашиот омилен или несакан кандидат ?

Генерална констатција е дека слоганите и клишеата не се избегнати, исто како и црната кампања. Кандидатите на владеачката СДСМ и коалицијата, кои раководат со над 90 проценти од општините, излегоа со метафората „најдобро-најдобар“. Тие нудат решение кое е „најдобро за општината“. Опозиционата ВМРО-ДПМНЕ и покрај баналниот оксиморон „Скопје 2014“, кој се претставуваше како „модерен град на иднината и почеток на една нова епоха“, повторно зборува за иднината. Барокните фасади и имплементација на ВМРО-ската кич-култура се правдаше со „потребата од раскрстување со наследената комунистичката архитектура“. Нивните спин-доктори, кандидатите ги претставуваа како анонимуси со секојдневни македонски имиња Трајче, Трпе, Стојче од вашиот град, со цел да ја демитологизираат кадровската стратегија, бидејки „и ти можеш да се најдеш во тапанот и да станеш наш кандидат за градоначалник“. Следат и другите футуристички пораки: „Создади нова иднина!“, „Промени-проекти-победа!“. Ова се водечките слогани на ВМРО-ДПМНЕ. Коалицијата на ЛДП и ДОМ настапуваат со слоганот „Одлучно за промени!“ Интегра по „Аманетот“ од вонредните локални избори во Штип од минатата година, овој пат инсистира на слоганот „Храбро за промени“ и „Инвестра 2021“, Граѓанската иницијатива на екоактивистите го
предлага слоганот „За зелен хуман град!“, додека анархистите од Левица го форсираат слоганот „Оштините за народот“

Како кандидатите да се претстават како перфектни и соодветни ликови? – Во
семиологијата не постои универзален буквар кој би им се препорачал на кандидатите за градоначалници со кој би им се гарантирала сигурна победа. Анализите покажуваат дека „освен политичката припадност, значајна улога за изборниот успех имаат паролите, пораките и фотографиите“. Како да се имплементираат и што да зборуваат кандидатите?“. Партиската централа е онаа што го наметнува и слоганот и фотографијата што создава импресија на монолитна и кампања без фантазија, без храброст и локалистички идентитет. Меѓутоа не е потребна поголема експертиза за да се констатира дека во домашните изборни кампањи недостасува оригиналност и поголем индивиуализам. Поради заоѓањето на идеологиите, присуствуваме на банализација и на изборните пароли. Ако некој неутрален набљудувач ги
анализира содржините на кампањите, никогаш нема да најде елементи на левицата или десницата меѓу двете најголеми партии. Најголемиот товар во кампањата го поднесуваат лидерите на партиите кои не фигурираат како кандидати за локалната власт и заземаат поголем медиумски простор отколку нивните кандидати.

Како тоа го прават Европјаните?

На последните локални избори во скандинавските држави, Франција, Германија, Швајцарија, Бенелукс, се промовира слоганот за „новиот елан“ како обид за „нова динамика“ најчесто ориентирана кон социјалните теми за „подобар живот“ и заедништво во полза на пораката „да живееме заедно“. Овој вид пораки беа и водечки слогани на локалните избори во 2019/20 ширум Европа. Општа констатација е дека кандидатите внимателно ги избегнуваа прецизните ветувања, бидејки дури и во партиската организација не постои единство околу конкретни проекти. Сите слогани не можат да се стават под едно клише. Според семиологот Мариет Даригранд, можат да се издвојат повеќе видови изборни пароли во локалните избори. Дел од слоганите се повикуваат на градот како основен субјект и целина. На пример „Да се обединиме за Гази Баба“. Друг вид пораки се оние кога луѓето им се обраќаат на своите сограѓани. На пример „Со Вас за Валандово“ . Во таквиот случај пораката е насочена кон
примачот на пораката со која пред се тој се вреднува како значаен субјект. „Вие“ делува многу суштински и афективно врз избирачот. Постојат пораки кои се утврдени и со временски димензии. На пример „Нова воздишка за Крива Паланка“ што асоцира на сегашност, но и на иднината. Или на пример „По изборите да се обединиме за следните пет години во Гевгелија“ што е многу поприфатлива порака отколку „иднината“ на ВМРО-ДПМНЕ. Во овие слогани
фигурираат и ветувања и класични клишеа, но најважно е да се избегнат лажните ветувања и демагогијата што е присутна во мегаломанијата на опозицијата.

Европската пракса од последните локални избори покажа дека постојат кандидати кои инсистираа врз екологијата: „Да ги сочуваме нашите шуми!“, потоа врз покомотниот живот во општината „Ќе ја промовираме новата празнична сала!“ или врз спортот „Ќе влеземе во втората фудбалска лига!“. Под влијание на силниот невладин сектор, некои кандидати инсистираа врз згрижување на старите лица, заштита од семејните насилства, но исто
така и против неконтролираниот прилив на емигрантите итн. Во руралните средини доаѓаат до израз и оние кои се напрегаат и организираат „Заедно за нивното село!“, или „Заедно за подобро утре“. Луѓето и кандидатите изразуваат желба да „дејствуваат заеднички“ да „живеат заеднички“, да „градат заеднички“ или едниставно „Заедно ангажирани во секојдневието и прогрес“.

Димензијата на осаменоста, депресијата и чувството на несигирност влијаеле сè повеке да се истакнува придавката „заедно“. Од останатите слогани интересни се оние кои на извесен начин ја покажуваат разноликоста меѓу кандидатите за локални избори во Европа. Најкарактеристични се следниве: „Духот на тимот!“, „Да ја следиме нашата листа!“, „Кон нови хоризонти!“, „Да дејствуваме обединети!“, „Ангажирани!“, „Акција-да го споделиме изборот!“, „Да успееме со нашето село!“, „Екологија-Обнова, Реализам!“, „Новина и Страствено!“, „Нов елан!“, „Еко-граѓанин!“, „Традиција!, Очекување!“, „Солидарност и модерно!“, „Алтернатива!“, „Акција-да! Да поделиме-да! Да избереме-Да!“, „Да се подигнеме!“, „Земја!“, „Да продолжиме со работата!“, „Да создадеме желба!“, „Битка!“, „Подобро да се работи“, „За промени- За нов работник!“, „Да успееме!“, „Креативност!“, „Нов имиџ!“, „Предизвик за градот!“, „Сакаме единство!“, итн.

Меѓу бројните слогани во повеќе локални избори на државите на ЕУ глаголот
„дејствување“ има посебна привлечност во кампањите. Пораката „Да се дејствува!“ била експлоатирана во Франција и во Германија во прво лице множина и се претопила како апел кон бирачкото тело: „Да дејствуваме!“, односно „Да дејствуваме во континуитет!“, доколку се работи за реизбор на градоначалникот . Партиите покажуваа голем афинитет и пораката „Да се живее!“ и тоа најчесто придружувана со придавката „добро“- „Да се живее добро!- Да живееме добро!“.

Во скандинавските држави, посебен е интересот за придавката „ утре“, и неговиот близок синоним „иднина“, како и глаголите кои се персонификација на акција: „да се успее!“, „да се напредува!“, „иднина!“, „да следиш!“. Овие слогани воглавно ги употребуваат градоначалниците кои повторно се канидираат за нов мандат.

Слично како и кај нас, освен неколку игри на зборови, конкретното и оригиналното се отсутни. Градоначалниците-кандидати од помалите општини во Западна Европа, се свесни дека што повеќе сте конкретен, толку потешко ке се снајдат во дебатите или ветувањата на следните избори. Во некои кампањи присутни се и посложени слогани како „За нашето динамично и гостољубиво село треба и подобро да се живее!“, „Да смениме, да поделиме, да дејствуваме за подобро да живееме!“.

Слоганите на опозиционите кандидати се одликуваат со умерена критика или само со наративот со цел да ги покажат нивните разлики. За разлика од нашите партиски и лични препукувања, каде не се штеди достоинството и навредите, опозиционите кандидати во постарите европски демократии, како и оние од власта, покажуваат висок ниво на политичк култура. Дирекните конфронтации во локалните изборни кампањи се ретки. Опозиционите кандидати настапуваат со слогани кои ја откриваат потребата за обновување и желбата за прекин на мандатот на претходниот градоначалник. „Да се обидеме кон промените!“, „Потребна е алтернатива!“, „Можеме поинаку!“, „Еден друг поглед!“. Секако фотките и имиџот на местото во кое се кандидира за градоначалник е се од огромно значење.

Која е најдобра изборна парола?

Дилемата добра изборна парола е прашањето кое ги оптоварува сите изборни штабови и агенции. Пред сè еден добар слоган е оној кој не се користи од страна на друг кандидат. Според тоа, првиот услов е вашиот кандидат да се издвои од толпата, да стане препознатлив и комуникативен. Проблемот е што вообичаеното секогаш го победува оригиналот. На пример, името на целата листа на советници кај нас го носи името на партијата. Таа го наметнува своето
име на сите кандидати. Надвор од еден изборен систем како македонскиот, каде владее бипартизмот, шансите за успех на помалите или на дисидентите како Максим Димитриевски се минимални. Затоа без да им се дозволи на неискусните кандидати да направат некој непромислен потег или екскурзија , партијата е онаа која размислува наместо овие фигури. Секоја чест на исклучоците и афирмираните градоначалници. Тоа е само едната страна на медалот.

Како да се протолкува униформноста во слоганите? – Овој феномен е присутен и во Европа. Дали тоа парите и натаму се нервот на изборната битка? – Во 90-тите, генерациите на европските, а подоцна и на македонските политичари, беа сведоци на влијанието на рекламата која се премести и во политиката. Рекламните визии тогаш станаа реалност, објаснува аналитичарот Грегоар Мило. Денес, со опаѓањето на милитантизмот, намалувањето на буџетите, сè помалку се печатат скапите плакати, а сè повеќе расте популарноста на
социјалните мрежи кои се патем и поефикасни.

И изборот на зборовите е значаен. Во развиените европски држави, преокупциите на политичките партии се, пред сè, локални што не е случај кај нас, освен со додавање на името на градот во кој се натпреварува кандидатот.
Вториот значаен елемент е умешноста „да се протне пораката“. Во големите градови оваа операција е посложена. На пример на последните избори за градоначалник на Париз, Aн Хидалго оптираше со паролата „Заеднички Париз“, за да покаже дека може да ги собере сите и дека е кандидат на сите Парижани. Во 2014 понуди друг победнички слоган „Париз што се осмелува“, за да најави дека таа е подготвена да се осмели и да направи разлика. Поддршката на нејзината социјалистичката партија беше силна и отворена.

Меѓутоа партиските бои не биле присутни во локалните изборни слогани и кампањи кои настапија со слоганот „Да дејствуваме заедно“. Нејзината ривалка саркозистот Рашида Дати настапи со паролата „Дати за Париз“, но без поголем успех.

Еден од конкурентите на Хидалго беше и познатиот математичар Вилани,
кој патем во 2017 година го посети Скопје и ги одушеви младите во салата на МАНУ. Тој настапи со паролата „Вилани – новиот Париз“, инаку слоган со кој победи Жак Ширак во 1977 година. Вилани не ја доби подршката на претседателот Макрон и загуби.

Трет битен елемент е што „смелоста има позитивен ефект, но преголемата смелост може да биде контрапродуктивна“. Во ерата на интернетот, пренасочувањата на „претерано храбрите“ се многу лесни и опасни за кандидатот. Тогаш што да му порачаме на нашиот кандидат? – За оваа цел ке го парафразираме легендарниот гуру на политичкиот маркетинг Жак Сегела – „Една добра отворена фаца, еден искрен поглед, една шармантна насмевка и тоа е се“.

Конечно, посебно значење има и фотографијата. Внимателните аналитичари, но и граѓаните не поднесуваат ретуширани ликови, претерана нашминканост, ботоксирани и вештачки подмладени кандидати. И на крајот на ова кружно
патување низ Европа, кога се работи за одбирање на слоганот, главниот збор го водат агенциите кои најчесто ги проучуваат странските искуства. „Гласајте за себе“, „Тоа е природно, бидејки гласавте за вашата општина“.

Почитувани, гласајте за себе, гласајте за вашата општина, град, вреднувајте ги евро-атланските визии, храброста, чесноста, отвореноста и не заоѓајте во минатиот век. Дали Северна Македонија ќе покаже зрелост, ке видиме во
недела.