Амб. Лариса Дир
Вонредна и Ополномоштена Амбасадорка на Украина во Република Северна Македонија
Од 18 до 20 септември 2026 година РФ одржува избори за Државната дума, проширувајќи ги и на привремено окупираните територии на Украина. Станува збор за Крим и Севастопол, како и за окупираните делови од Донецката, Запоришката, Луганската и Херсонската област. Ова не е само уште една епизода од рускиот изборен циклус. Ова е уште еден обид на државата-окупатор да создаде привид на «политичка интеграција» на украинските територии што ги зазеде со сила.
На 16 јуни 2026 година, лидерот на Руската Федерација Путин потпиша указ за распишување избори за пратеници во Државната дума на Федералното собрание на Руската Федерација од IX свикување. За датум на гласањето е определен 20 септември, а самиот изборен процес трае три дена — од 18 до 20 септември.
За спроведување на гласањето на привремено окупираните територии, РФ создаде посебна изборна инфраструктура. На привремено окупираните делови од Донецката, Запоришката, Луганската и Херсонската област се формирани седум едномандатни изборни единици, а уште четири функционираат во Крим и Севастопол. Создадени се приближно 3,5 илјади територијални и избирачки комисии. Руската страна го проценува бројот на избирачи таму на приближно 5,5 милиони лица, без да се земат предвид припадниците на Вооружените сили на РФ. Овие бројки го одразуваат обемот на обидот на Москва да го вклучи населението на привремено окупираните украински територии во сопствениот политички систем.
На овој процес му претходеше масовна паспортизација. Според податоците на разузнавање, околу 3,5 милиони Украинци на териториите окупирани од РФ добиле руски пасоши. Сега Москва ги користи овие луѓе како изборна база за рускиот изборен процес, а нивното учество во руското гласање го претставува како „доброволна“ потврда за нивната припадност кон Русија.
На одделни окупирани територии гласањето започна уште пред официјалниот руски датум. Таму се спроведува предвремено гласање, а гласачките кутии ги разнесуваат вооружени руски војници. Присуството на вооружени војници на избирачките места го забележаа и аналитичарите на Институтот за проучување на војната. Самите овие околности суштински ги доведуваат во прашање принципот на доброволност и слободното изразување на волјата.
Изборите се одржуваат во услови во кои милиони луѓе на привремено окупираните територии преживуваат според наметнатите руски административни „правила“. Руската паспортизација, создавањето изборни единици и комисии, спроведувањето на гласањето и вклучувањето на окупираните територии во рускиот изборен процес се елементи на политиката на фактичка „интеграција“ на заземените украински територии во Руската Федерација.
Но, ниту една изборна постапка спроведена од државата-окупатор не може да создаде за неа суверени права врз окупираната територија. Привремената окупација не создава суверенитет, а гласањето организирано од окупациската власт не ги менува меѓународно признатите граници на Украина.
Токму затоа одржувањето на руските избори на привремено окупираните делови од Донецката, Луганската, Запоришката, Херсонската област, во Крим и Севастопол е незаконско. Украина не дала дозвола за отворање руски избирачки места на својата суверена територија. Какви било резултати од таквото гласање не можат да се сметаат за законски израз на политичката волја на населението на овие територии.
Меѓународната позиција во однос на статусот на овие територии останува непроменета. Генералното собрание на ООН повеќепати го потврди територијалниот интегритет на Украина и незаконитоста на обидите на РФ да ги промени нејзините граници со сила. Ниту едно гласање организирано од РФ не може да ги поништи овие одлуки или да ѝ даде меѓународно-правна легитимност на окупацијата.
Ова не е прво гласање што РФ го спроведува на украинска територија. По окупацијата на Крим во 2014 година, Москва систематски го вклучуваше полуостровот во сопствените изборни процеси. По почетокот на целосната војна, аналогна практика беше проширена и на привремено окупираните делови од Донецката, Луганската, Запоришката и Херсонската област. Овогодишните избори за Државната дума претставуваат следна фаза од оваа политика.
Истовремено, самиот руски изборен процес се одвива со значителни ограничувања на политичката конкуренција и независното набљудување.
За РФ, овие избори се начин да го демонстрира функционирањето на сопствените државни институции на заземените украински територии. За меѓународната заедница тие имаат друго значење — како уште еден пример за обид да се промени политичката и административната реалност на окупираната територија без законска основа.
Привремено окупираните делови од Донецката, Луганската, Запоришката, Херсонската област, Крим и Севастопол се нераскинлив дел од Украина во рамките на нејзините меѓународно признати граници. Нивниот статус не се определува со руски укази, руски закони или избори организирани од Москва.
Ниту едно гласање спроведено под контрола на државата-окупатор не го менува меѓународно признатиот статус на украинските територии. Ниту еден претставник избран на таков начин не стекнува легитимен мандат да ги претставува украинските граѓани во име на Украина. А самата окупација не се претвора во суверенитет преку изборна постапка.
Токму затоа руските избори од 18 до 20 септември 2026 година на привремено окупираните украински територии треба да се разгледуваат не како механизам за утврдување на политичката волја на украинското население, туку како инструмент за зацврстување на окупацијата и создавање илузија за нејзината „внатрешна легитимност“. Оваа илузија нема сила ниту од гледна точка на меѓународното право, ниту од гледна точка на меѓународно признатиот статус на териториите на Украина.
Специјално за ЦИВИЛ МЕДИА | Текстот е објавен под лиценцата Creative Commons Attribution 4.0 International – CC BY 4.0. Дозволено е преземање и објавување со задолжителна атрибуција, наведување на изворот и активен линк до оригиналната објава.