Според податоците на Организацијата за храна и земјоделство на ОН (ФАО), глобалниот индекс на цените на храната во септември 2026 година достигнал 136 поени, што е раст од 1,5 проценти за еден месец и 5,8 проценти на годишно ниво. Сепак, индексот останува 15,1 процент под рекордот од март 2022 година. На месечна основа, најизразено поскапеа житарките и шеќерот, додека месото поевтини.
Индексот ги следи меѓународните цени на прехранбените суровини, а не директно цените во продавниците. Врз националните пазари влијаат и увозните трошоци, девизните курсеви и трговските маржи.
Во анализата објавена на 19 октомври, S&P Global предупредува на поврзани шокови во снабдувањето со енергија и земјоделски суровини. Низ Ормускиот Теснец во нормални услови минуваат околу 29 проценти од светската трговија со уреа, важно минерално ѓубриво. Во Бангладеш, недостигот од течен природен гас довел до запирање на работата на четири од пет фабрики за уреа, според анализата.
Истовремено, конфликтите на Блискиот Исток, руската агресија врз Украина и нарушувањата на поморските рути ги зголемуваат трошоците за гориво, превоз и земјоделско производство. Ројтерс објави објави дека транспортот поскапел за околу 50 проценти на одделни рути. Високите трошоци за дизел и ѓубрива можат да ги принудат земјоделците да ја намалат употребата на суровини или засеаните површини.
Дополнителна неизвесност носи климатскиот феномен Ел Нињо. S&P Global проценува ризик од послаби приноси на пченка во Бразил и пченица во Австралија, но исходот зависи од интензитетот и географската распределба на временските нарушувања.
Сликата сепак не е еднозначна. Меѓународниот совет за житарици на 15 октомври ја зголеми прогнозата за светското производство на житарици во сезоната 2026/2027 на 2,427 милијарди тони, иако тоа останува под минатогодишното ниво. Предвидените завршни залихи се 619 милиони тони, помалку од претходната сезона. Значи, притисокот е реален, но општ недостиг не е потврден.
Според Светска банка, во околу 22 проценти од 150 анализирани земји поскапувањето на храната ја надминало општата инфлација.
За Северна Македонија, глобалните ризици се особено значајни поради можните поскапувања на увозот и растечките трошоци на домашните земјоделци. Според Државниот завод за статистика во септември 2026 година храната и безалкохолните пијалаци поскапеле за 0,5 проценти во однос на август, иако вкупната месечна инфлација останала на нула. На годишно ниво, инфлацијата изнесувала 2,7 проценти, додека трошоците за тековните средства во земјоделството пораснале за 8,8 проценти.
Клучното предупредување е дека денешните трошоци може со задоцнување да стигнат до продавниците во 2027 година. Дали тоа ќе прерасне во нова криза ќе зависи од војните, жетвите, трговските патишта и мерките за заштита на најранливите.
Извор: ЦИВИЛ МЕДИА
Илустрација: Farmer Stock photos by Vecteezy
ПОДДРШКА ЗА ЦИВИЛ. ДОНИРАЈТЕ ДЕНЕСКА.