Светскиот ден на менталното здравје, 10 октомври, годинава се одбележува под мотото „Слушнати лични искуства: Вистински гласови, вистински промени“, со повик луѓето што живеат со ментални здравствени состојби да добијат вистинско влијание врз политиките и услугите што го засегаат нивниот живот.
Според Светската здравствена организација (СЗО), целта на кампањата за 2026 година е да се надмине практиката луѓето со лично искуство да бидат повикувани само да ги раскажуваат своите приказни, без можност да учествуваат во донесувањето одлуки, објави Drejt.mk, медиумска платформа на ЦИВИЛ на албански.
Годинашната порака нагласува дека личното искуство претставува посебен вид знаење и експертиза, што не може целосно да се замени со професионална обука или научно истражување.
Луѓето кои се соочиле со депресија, анксиозност, други ментални здравствени состојби или со тешкотии во пристапот до здравствена заштита можат да укажат на проблеми што институциите често не ги препознаваат.
Од институционална изолација кон поддршка во заедницата
Посебен акцент годинава е ставен на напуштањето на моделот на долготрајно сместување во психијатриски институции и развивањето услуги за поддршка во локалната заедница.
Според податоците од истражувањето Mental Health Atlas 2024 на СЗО, само девет проценти од земјите што доставиле податоци целосно преминале кон модели на грижа засновани на заедницата. Околу 53 проценти се во раните фази на оваа транзиција.
Истовремено, 49 проценти од пријавените приеми во психијатриски болници се недоброволни, додека 23 проценти од болничките престои траат подолго од една година.
Овие податоци укажуваат дека реформите во менталното здравје не се само прашање на медицински третман, туку и на човекови права, слобода, достоинство и социјална вклученост.
Менталното здравје е и општествена одговорност
СЗО нагласува дека луѓето со лично искуство треба да бидат рамноправни партнери во подготовката на политиките, организирањето на услугите и оценувањето на нивната ефикасност.
Тоа подразбира достапна психолошка и психијатриска поддршка, намалување на стигмата, заштита од дискриминација и можности за образование, вработување и самостоен живот.
За Северна Македонија, оваа меѓународна порака е повод за поширока јавна дебата за достапноста на услугите, поддршката во локалните заедници и учеството на граѓаните во одлучувањето.
Светскиот ден на менталното здравје потсетува дека вистинската промена не се постигнува само со кампањи за подигнување на свеста. Таа бара институционална одговорност, соодветни ресурси и почитување на достоинството на секој човек.
Пораката на СЗО е: Системите за ментално здравје треба да се градат заедно со луѓето на кои им служат, а не само во нивно име.
Извор: ЦИВИЛ МЕДИА