Одбележувањето на 25-годишнината од Охридскиот рамковен договор повторно ја отвори контроверзната тема за можните планови за поделба на Македонија во 2001 година, откако Али Ахмети, Владо Бучковски и Мендух Тачи изнесоа различни верзии за настаните од тој период.
Лидерот на ДУИ, Али Ахмети, на панел-дискусија по повод годишнината од Охридскиот договор изјави дека во 2001 година лично имал проект за поделба на Македонија, кој, според него, бил одобрен од „највисоките власти“, но дека го одбил.
„Јас го имав проектот за поделба, господине Бучковски, и го имав одобрено од највисоките власти, но не го прифатив“, рече Ахмети.
Тој не прецизираше на кои „највисоки власти“ се однесува неговото тврдење.
Поранешниот премиер Владо Бучковски, кој во 2001 година беше министер за одбрана, на истата дебата рече дека почетната фаза од конфликтот не можела да се сведе само на барањата за поголеми права на Албанците.
Според него, постоела „тенденција дека треба да се освои територија и да се направи обид да се подели Македонија“.
На ваквите тврдења реагираше лидерот на ДПА, Мендух Тачи, кој категорично негира дека постоел документ за поделба.
„За поделбата на Македонија не постоел документ. Тоа беше идеја на неколку псевдоакадемици, инструирани од УДБА на Србија“, изјави Тачи, додавајќи дека ниту поранешниот лидер на ДПА, Арбен Џафери, имал таков документ.
Историските извори, сепак, потврдуваат дека во 2001 година идеи за размена на територии и население навистина биле присутни во јавниот и политичкиот простор.
Во екот на конфликтот, тогашниот претседател на МАНУ, академик Георги Ефремов, излезе со предлог за размена на територии со Албанија и преселување население, кој предизвика силни реакции и противење.
Неколку години подоцна, Арбен Џафери јавно говореше и за разговори со тогашниот премиер Љубчо Георгиевски за можноста за мирна поделба на Македонија. Георгиевски оспоруваше дел од неговото сведоштво, но подоцна и самиот зборуваше за разговори за размена на територии и население.
Достапните јавни извори, според анализата на ЦИВИЛ МЕДИА, покажуваат дека идејата за етничко-територијално прекројување на Македонија била реално присутна во 2001 година и дека за неа се разговарало на високо политичко ниво. Сепак, засега нема јавно достапен доказ дека постоел единствен, формално усвоен државен „план за поделба“ со статус каков што денес му го припишува Ахмети.
Охридскиот рамковен договор беше потпишан на 13 август 2001 година и стави политичка рамка за прекин на вооружениот конфликт и за уставни и политички реформи во земјата.
Четврт век подоцна, различните сведоштва на Ахмети, Бучковски и Тачи покажуваат дека расправата за плановите и идеите што циркулирале во најкритичните месеци од 2001 година сè уште не е завршена.
Повеќе за историскиот контекст и спротивставените сведоштва во анализата на ЦИВИЛ МЕДИА.