Посетата на украинскиот претседател Володимир Зеленски на Белград имаше јасна дипломатска логика. Украина има интерес да ги развива односите со Србија, а секое реално оддалечување на Белград од Москва е во интерес и на Кијив и на Европа.
Но посетата произведе и последици што излегоа далеку од рамките на билатералните односи.
Ова се појдовните тези на опширната анализа „Дипломатијата, пропагандата и цената на лажните еквиваленции: Кијив – Белград – Приштина – Москва“ од Џабир Дерала, објавена на ЦИВИЛ МЕДИА на 19 август.
На заедничката прес-конференција, одговарајќи на новинарско прашање за Косово, Зеленски потврди дека украинската позиција останува непроменета. Во истиот одговор зборуваше за почитувањето на територијалниот интегритет на Србија и за српското признавање на украинскиот територијален интегритет, вклучително и Крим.
Зеленски не го изедначи Косово со Крим или со украинските територии окупирани од Русија. Такво тврдење би било неточно.
Но неговата формулација отвори простор за другите да го направат она што тој не го направи.
Српската официјална комуникација веднаш го нагласи украинското почитување на „територијалниот интегритет на Србија по прашањето на Косово и Метохија“. Наспроти тоа, украинското Претседателство во официјалните извештаи од посетата Косово воопшто не го стави во фокусот.
Само неколку часа по средбата, Александар Вучиќ веќе ја капитализираше украинската позиција пред домашната јавност: Србија не вовела санкции против Русија, но може да има добри односи со Украина и затоа што Украина не го признава Косово.
Неколку дена подоцна, Вучиќ ја отвори и познатата теза за „двојните стандарди“: ако се почитува територијалниот интегритет на Украина, зошто истиот принцип, според него, не бил применет врз Србија?
Тоа е точката каде што дипломатската формулација на еден политичар станува наративно оружје во рацете на друг.
Реакцијата во Приштина беше остра. Косово со право потсети дека од почетокот на целосната руска агресија е недвосмислено на страната на Украина, иако Кијив не ја признава неговата независност.
Но градоначалникот на Приштина, Перпарим Рама, направи крајно непромислен потег со отстранувањето на големото украинско знаме од центарот на градот. Наместо да ја погоди политиката на Зеленски, тој го погоди симболот на украинската борба – и на косовската солидарност со неа.
Дури и украинскиот пратеник Олексиј Гончаренко, кој отворено се залага Украина да го признае Косово и ја критикува позицијата на Зеленски, оцени дека симнувањето на знамето е погрешно.
Истовремено, реакциите на Гончаренко и на претседателот на надворешнополитичкиот комитет на Врховната рада, Олександр Мережко, покажаа дека и во самата Украина постои дебата за политиката на непризнавање на Косово.
Во основата на проблемот останува една лажна еквиваленција.
Косово не е Крим. Косовскиот случај и руската окупација и анексија на украински територии имаат фундаментално различна историска и правна генеза. Но за пропагандата таквата сложеност не е потребна. Нејзината формула е едноставна: ако Западот можел да го „одвои“ Косово од Србија, зошто Русија не може да го направи истото со украинските територии?
Неколку дена по посетата на Зеленски, Сергеј Лавров веќе ги смести Косово, европскиот притисок врз Србија, односите Србија–Украина и санкциите против Русија во истата геополитичка приказна. Лавров не мора ни да ја направи директната паралела Косово–Крим. Вучиќ веќе ја прави.
Така се создава опасна наративна динамика без да биде потребна каква било координација меѓу актерите. Зеленски ја обезбедува премисата. Вучиќ ја конструира споредбата. Москва има корист од резултатот.