Оставката на српскиот премиер Милош Вучевиќ веројатно нема да ги смири масовните протести во последните недели, ставајќи го семоќниот претседател на земјата, Александар Вучиќ, под невиден притисок.
Немања Рујевиќ
Српскиот премиер Милош Вучевиќ поднесе оставка во вторникот , бидејќи неколкумесечните студентски и граѓански протести почнаа да го земаат својот политички данок.
Вучевиќ е член на владејачката Српска напредна партија (СНС) и близок политички сојузник на претседателот Александар Вучиќ .
Оставка поднесоа и градоначалникот на Нови Сад, вториот по големина град во Србија, и сопартиецот на СНС, Милан Ѓуриќ.
„Ова покажува дека ние, кои сме избрани да преземеме одговорност, преземаме одговорност за ситуацијата да не се прелее на улица и да не доведе до спорови меѓу граѓаните и поделби во општеството“, рече Вучевиќ на прес-конференцијата во Белград.
Шок од случувањата во Нови Сад
Оставките дојдоа еден ден откако вестите од Нови Сад ја шокираа нацијата. Во понеделникот вечерта, студентите објавуваа налепници со повикување на нови протести пред канцеларијата на владејачката СНС, кога беа нападнати со палки од напаѓачи кои излегоа од зградата.
Според медиумите, студентите биле брутално претепани, а една млада жена е пренесена во болница со скршеница на вилицата.
Нападот се случи само неколку часа откако и претседателот и премиерот повикаа на дијалог и тврдеа дека ги исполниле сите барања на студентите.
Речиси три месеци протести
Протестите започнаа во ноември 2024 година, откако се урна настрешница на железничката станица во Нови Сад, при што загинаа 15 луѓе . Оттогаш, се поголем број граѓани ја обвинуваат трагедијата и неквалитетните градежни работи на раширената корупција во Србија .
Студентите бараат објавување на сите документи кои се однесуваат на реновирањето на железничката станица, кое беше завршено непосредно пред уривањето на настрешницата и апсење на одговорните.
Но, протестите се насочени и кон самиот претседател Вучиќ, кој се смета за шеф на патронажниот систем што владее во Србија.
Првичните одговори на соопштението од вторникот наутро покажуваат дека оставката на Вучевиќ најверојатно нема да ги запре протестите.
„Овие оставки доаѓаат со најмалку три месеци предоцна“, рече Павле Грбовиќ, претседател на опозициската партија Движење на слободни граѓани (ПСГ). „Тензијата и насилството можеа да бидат помали доколку овие луѓе постапуваа морално и навремено. Сега само изгледа како да сакаат да ја ограничат очигледната штета на положбата на СНС во анкетите“, рече тој за ДВ.
Нејасно е дали владата во сегашната вжештена атмосфера ќе се обиде да распише предвремени избори или, поверојатно, ќе биде именуван нов премиер. Опозицијата веројатно би го бојкотирала гласањето доколку власта се определи за предвремени избори.
Претседателот под притисок
Неодамнешните протести беа поддржани од цели универзитети, училишта, адвокатски ординации и културни институции, а стотици илјади луѓе излегоа на улиците да демонстрираат.
Во вторник заврши 24-часовната блокада на Автокоманда, голема сообраќајна раскрсница во Белград, која предизвика големи прекини во сообраќајот.
„Тука сме да покажеме солидарност и благородност“, изјави студентот Лазар Ристановиќ за ДВ во понеделникот додека зад него се поставуваа шатори.
Некои ученици ја поминаа ноќта на раскрсницата. „Нѐ има се повеќе секој ден. Тие не можат да спречат толку луѓе, а ние нема да запреме додека не се исполнат нашите барања“, рече Ристановиќ.
Вучиќ владее со Србија со железна рака повеќе од една деценија. Досега протестите никогаш не претставуваа закана за него, но се чини дека работите овојпат се поинакви.
Вучиќ е добро упатен во стратегијата на моќ и има силни врски и на Запад и во Русија и Кина . Досега на барањата на демонстрантите одговараше со секојдневни, често жестоки настапи на провладините телевизиски канали.
Сепак, во обраќањето до нацијата во понеделникот вечерта, тој се појави невообичаено смирен и укажа на подготвеност да преговара. Тој рече дека се исполнети сите барања на студентите, објаснувајќи дека владата ги објавува преостанатите документи – десетици илјади страници – во врска со реновирањето на станицата во Нови Сад.
Сегашната ситуација го загрозува нашиот економски раст“, рече Вучиќ. „Мора да се вратиме на работа, земјата мора да функционира.
Напади врз демонстрантите
За време на неговиот говор за оставка во вторникот, Вучевиќ го повтори тврдењето на претседателот Вучиќ дека протестите се организирани од „странство“ и дека сакаат да го уништат српското единство.
Провладините таблоидни медиуми секојдневно ги опишуваат студентите и демонстрантите како „странски платеници“, „насилни криминалци“ и „државни непријатели“.
Насилници осомничени дека имаат врски со СНС во неколку наврати ги нападнаа мирните демонстранти. Во одделни инциденти, две студентки беа сериозно повредени кога автомобилите намерно со брзина беа втурнати во блокадите на демонстрантите.
Иако возачите се уапсени и обвинети за обид за убиство, атмосферата останува силно напната и никој не знае што ќе се случи понатаму.
Поддршката за студентите би можела да се зголеми
„Сликата на студентите како државни непријатели е вградена во главите на некои луѓе“, вели политикологот Виктор Стаменковиќ за ДВ.
Стаменковиќ, сепак, верува дека агресивниот став на владата може да наведе многу неопределени гласачи да сочувствуваат со студентите.
Според истражувањето на независниот, непартиски Центар за истражување, транспарентност и отчетност, 61 отсто од луѓето во Србија ги поддржуваат блокадите и протестите, додека само една третина верува дека тие се дело на „непријатели“ внатре и надвор од државата.
Ова е шлаканица за Вучиќ, чиј стил на владеење се потпира на пропаганда, доделување работни места во јавниот сектор на лојални партиски членови и симпатизери, како и контрола на судството и полицијата.
Текстот е сопственост на Дојче Веле