Планирано е да се воспостави демилитаризирана зона по целата линија на прекин на огнот – од регионот Донецк на североисток до Запорожје и Херсон на југ. Зад неа би имало дополнителна област од која би се отстранило тешкото оружје. Целата линија би била под строг надзор, слично на демилитаризираната зона меѓу Северна и Јужна Кореја.
Контурите на одржлив мировен договор за Украина полека се надѕираат, и покрај контроверзниот пристап на американскиот претседател Доналд Трамп. Според информациите од американски, украински и европски претставници, патот до разумно решение постои. Тоа би се базирало на суверена Украина, чии граници се заштитени со силни меѓународни безбедносни гаранции, која е дел од Европската Унија и ја обновува својата економија со големи американски и европски инвестиции.
Овие елементи беа дискутирани и за време на посетата на украинскиот претседател Володимир Зеленски на Лондон, каде што се сретна со лидерите на Велика Британија, Франција и Германија, пишува.
Контроверзната улога на Трамп
Иако договорот изгледа неизбежен, склоноста на Трамп кон руска агресија и притисокот врз украинскиот претседател Володимир Зеленски би можеле да уништат сè. Преговорите се дополнително комплицирани од Стратегијата за национална безбедност, објавена од Белата куќа минатата недела, која сугерира дека Трамп сака да заземе подеднакво дистанцирана позиција кон демократска Европа и автократска Русија, наводно „за да го ублажи ризикот од конфликт меѓу Русија и европските држави“. Таквото изедначување на сојузниците и противниците нема никаква смисла стратешки или морално и е од сериозна загриженост за европските партнери.
И покрај овие несигурни темели, мировните напори на Трамп имаат одреден потенцијал. Преговарачите се Џаред Кушнер и Стив Виткоф, бизнисмени, а не дипломати, но тие се чини дека разбираат дека најдобрата заштита за Украина е комбинација од обврзувачки безбедносни гаранции и иден економски просперитет. Тие се исто така свесни дека целиот пакет ќе пропадне ако Зеленски не може да го објасни и одбрани пред храброто, но исцрпено украинско општество.
Три документи и седум клучни елементи од пакетот за преговори
Според украински функционер, пакетот за преговори се состои од три документи: мировен план, безбедносни гаранции и план за економско закрепнување. Иако преговорите сè уште се во тек, а Украина и нејзините европски сојузници подготвуваат заеднички амандмани, главните точки се веќе познати од дискусиите меѓу американските и украинските функционери:
- Брзото пристапување на Украина кон Европската Унија
Украина би можела да стане членка на ЕУ веќе во 2027 година. Ова предизвика загриженост кај некои членови, но администрацијата на Трамп верува дека може да го надмине отпорот, особено од Унгарија, што досега беше нејзина најголема пречка. Членството би ја зголемило трговијата и инвестициите, но исто така би ја принудило Украина да заземе порешителен став против длабоко вкоренетата корупција во државните претпријатија. Во суштина, војната се водеше околу тоа дали Украина може да стане европска земја – идеја што рускиот претседател Владимир Путин ја презира.
- Безбедносни гаранции од САД „слични на Член 5“
Соединетите Американски Држави би ѝ понудиле на Украина безбедносни гаранции моделирани според Член 5 на НАТО доколку Русија го прекрши договорот. Кијив инсистира таков договор да биде потпишан од САД и ратификуван од Конгресот на САД, додека европските земји би потпишале свои, посебни договори. Иако кредибилитетот на американските гаранции слабее поради формулацијата во новата Национална стратегија за безбедност што го доведува НАТО во прашање, тимот на Трамп останува посветен на продолжување на разузнавачката поддршка на Украина, без која нема вистинска безбедност.
- Зачувување на украинскиот суверенитет без руско вето
Суверенитетот на Украина би бил заштитен од какво било руско право на вето. Сепак, се водат тешки преговори околу прашањето за големината на украинската армија. Се разгледува зголемување на американскиот предлог од 600.000 на 800.000 војници, што е приближно бројот што Украина би го имала дури и по војната. Киев, сепак, отфрла какво било уставно ограничување, како што бара Москва, без оглед на формалниот број на сили.
- Демилитаризирана зона по целата линија на примирје
Планирано е да се воспостави демилитаризирана зона по целата линија на прекин на огнот – од регионот Донецк на североисток до Запорожје и Херсон на југ. Зад неа би имало дополнителна област од која би се отстранило тешкото оружје. Целата линија би била под строг надзор, слично на демилитаризираната зона меѓу Северна и Јужна Кореја.
- Територијални отстапки и „размени на територии“
Територијалните отстапки се сметаат за неизбежни, иако Украина и САД сè уште се расправаат околу специфични линии. Русија бара Украина да се откаже од 25-те проценти од Донецк што сè уште ги контролира. Тимот на Трамп тврди дека Украина веројатно ќе ја изгуби таа територија во следните шест месеци борби и дека отстапките сега би спасиле животи. Зеленски во понеделник изјави дека нема „законско право“ да отстапи територија на Русија, а како можно решение го спомена корејскиот модел, според кој двете Кореи сè уште го бараат целиот полуостров.
- Иднината на нуклеарната централа Запорожје
Нуклеарната централа Запорожје, најголемата во Европа, повеќе нема да биде под руска окупација. Се зборува за преземање од страна на Соединетите Држави, што некои украински функционери го сметаат за „американско одвраќање“ – гаранција дека секоја нова руска агресија автоматски би го вклучила Вашингтон.
- Економска реконструкција на Украина, но и на Русија
Администрацијата на Трамп сака да поттикне големи инвестиции и економски развој во Украина. Еден извор на финансирање би биле повеќе од 200 милијарди долари руски средства замрзнати во Европа, од кои 100 милијарди долари веќе е предложено веднаш да бидат ставени на располагање на Украина за репарации, со можност за зголемување на таа сума.
Долгорочниот двигател на обновата би биле американските инвестиции, вклучувајќи го и планот на Фондот за развој на Украина, во кој учествуваат „БлекРок“ и Светската банка, и кој би можел да привлече до 400 милијарди долари. Во исто време, Трамп сака слични инвестиции и иницијативи за обнова за Русија, врз основа на верувањето дека земјите што тргуваат и напредуваат не одат во војна – иако историјата покажува дека тоа не е секогаш точно.
Дали Украина ќе добие пакет што ќе ја направи подготвена да го проголта горчливото апче?
Разговорите доаѓаат во време кога Украина, со поддршка на своите европски сојузници и САД, разгледува исклучително сложен компромис што вклучува безбедносни гаранции, економска реконструкција и територијални прашања. Успехот на разговорите би можел да зависи од тоа дали преговарачите на Трамп можат да изготват пакет безбедносни и економски стимулации што се доволно привлечни за Украинците да го проголтаат горчливиот апче за откажување од дел од територијата. Во спротивно, борбите ќе продолжат.
Вториот сценарио е исто така веројатно ако Трамп инсистира на политика „сега или никогаш“. Како што самиот Трамп забележа пред неколку децении,