Петтото издание на фестивалот „Преку езерото“ се одржува од 8 до 15 јули 2026 година во Дојран, Струмица и Гевгелија. Настанот ја децентрализира културата, ставајќи фокус на иранската кинематографија, додека актерот Тони Наумовски е лауреат на наградата „Мето Јовановски“ за неговиот исклучителен меѓународен придонес во филмската уметност.
Фестивалот „Преку езерото“, под водство на директорот Јани Бојаџи, годинава прави значаен исчекор преку децентрализација на своите активности во три града: Дојран, Струмица и Гевгелија. Овој „филмски триаголник“ не е само логистички предизвик, туку обид за обединување на регион кој споделува заедничка културна и цивилизациска историја. Со користење на автентични локации како Амфитеатарот во Дојран, фестивалот се стреми да создаде уникатна медитеранска атмосфера, додека плановите за вклучување на Кукуш во иднина укажуваат на амбиција за создавање прекугранична културна платформа без административни бариери.
Годинашната програма „Земја во фокус: Иран“ нуди длабок увид во современата иранска продукција, која се соочува со предизвиците на цензурата и дихотомијата меѓу авторите кои работат во татковината и оние во дијаспората. Преку проекции на филмови како „Шума со портокали“ на Арман Кансаријан и „Проекционист“ на Горбанали Тахерифар, како и панел дискусии со експерти како Мехрдад Хамнеи од студиото „Егзит Арт“, Агим Абдула и Дамјана Ивановска од Кинотека, фестивалот отвора дебата за иднината на иранскиот филм во контекст на модерното живеење.
Централен настан на фестивалот е доделувањето на наградата „Мето Јовановски“ на истакнатиот актер Тони Наумовски. Ова признание го вреднува неговиот импресивен пат од Сиднеј и Софија до престижниот институт „Ли Стразберг“ во Њујорк. Успехот на Наумовски, потврден со 14 награди за улогата во филмот „Лена и Владимир“ на над 80 светски фестивали, служи како инспирација за младите автори. Фестивалот во негова чест ги прикажува остварувањата „Мојот Њујорк“ и „Лена и Владимир“, оддавајќи почит на неговиот придонес во светската кинематографија.
Селекторот Златко Ѓелески ја обликуваше програмата со цел да избегне стереотипи за медитеранскиот филм, фокусирајќи се на автентични авторски гласови. Покрај главната селекција, која вклучува филмови како „Држи се за мене“ на Мирсини Аристиду и „Кома“ на Агим Абдула, фестивалот става акцент на:
Вештачка интелигенција во филмот како неминовен технолошки предизвик.
Студентска програма со 13 краткометражни остварувања од факултети во Македонија.
Работилници за авторски филм поддржани од Креативна Европа.
Овие активности ја позиционираат манифестацијата како простор за едукација и размена на искуства меѓу генерациите.
Фестивалот „Преку езерото“ функционира како космополитска платформа која ги доближува различните светогледи до публиката. Преку вклучување на филмови од Белгија, Србија, Бугарија и Мароко, настанот ја потврдува својата меѓународна природа. Главната цел, според организаторите, е развивање на емпатија кај гледачот преку „телепортациска моќ“ на филмот, овозможувајќи им на присутните да ги почувствуваат тегобите и радостите на ликовите од различни географски широчини. Со над 100 гости и богата програма, фестивалот се етаблира како клучен културен настан во јужниот дел на Македонија.