Албанскиот парламент денес треба да избере нов претседател од редовите на владејачката Социјалистичка партија, која не откри ниту еден кандидат дури ни пред гласањето.
Главната опозициска Демократска партија најави бојкот на седницата, но гласовите на опозициските пратеници сепак нема да бидат важни. Во четвртиот круг од изборите доволно е просто мнозинство гласови во 140-члениот парламент. Ова може да го обезбедат социјалистите на премиерот Еди Рама.
Во споредба со последното гласање, кога се гласаше за актуелниот претседател во заминување Илир Мета, сега не беа објавени имиња дури и во провладините медиуми, а аналитичарите го критикуваат Рама дека процесот на избор на кандидати го задржува за себе и за неговиот поблизок круг.
Социјалистите само се изјаснија дека денес ќе поднесат само една кандидатура, без да кажат кој би можел да биде. „Ќе биде сосема спротивно од она што беше процесот со Илир Мета“, рече шефот на групата на социјалистите во парламентот, Таулант Бала, во ТВ емисија во четвртокот.
Мета и Рама имаат историја на лоши односи, кои кулминираа минатата година кога социјалистите на Рама започнаа процедура за смена на Мета во парламентот. Во февруари, Мета ја доби битката да го заврши својот мандат на функцијата, откако победи во случајот на Уставниот суд.
Се очекува дека новиот претседател ќе му биде полојален на Рама отколку што беше Мета, бидејќи тој или таа ќе биде предложен и изгласан од партијата на Рама.
Откако не успеа договорот меѓу Социјалистите и Демократската партија, одлуката за избор на нов претседател е целосно во рацете на социјалистите, кои го имаат потребниот број на гласови. Рокот за поднесување кандидатури, ќе биде истиот ден кога ќе се гласа. Кандидатурата треба да се поднесе во сабота на пладне, а гласањето треба да се одржи истиот ден во 18 часот.
Социјалистите на Рама имаат 74 пратеници, избрани на последните општи избори на 21 април 2021 година.
Демократската партија вчера предупреди дека нема да учествува на изборите за нов шеф на државата, а шефот на пратеничката група Енкелејд Алибеај рече дека „новиот претседател ќе биде продолжена рака на Рама“. „Ова е неисправен процес. Нашата позиција е логична и кохерентна и нема смисла ДП да учествува во процесот на гласање“, рече Алибеај.
Шефот на парламентарната група на социјалистите, Бала, ја коментираше одлуката на Демократите: „Бојкотите никогаш не носат никаква корист, тоа е едноставно навреда на изборниот суверенитет“, рече тој.
Двете партии меѓусебно се обвинуваат дека не го почитувале договорот што го постигнале пред да започне изборниот процес. Врз основа на тој договор, во првите три круга само демократите би имале право да предлагаат имиња на нов претседател. Демократите се повлекоа од процесот, обвинувајќи ги социјалистите за прекршување на договорот за избор на „консензуален“ претседател, кој ќе биде над партиите.
Албанија е парламентарна република, а шефот на Советот на министри, премиерот, ја има главната улога во администрирањето на работите. Претседателот ги одобрува законите донесени во парламентот во рок од 20 дена и има право да врати закон на повторно разгледување во парламентот, но само еднаш. Указот на претседателот со кој се бара преиспитување на закон ја губи својата моќ кога мнозинството од сите членови на Собранието гласаат против.
Според уставот, претседателот го претставува единството на народот. Може да биде избран само албански државјанин од раѓање, жител не помалку од последните 10 години во Албанија, кој наполнил 40 години.
Актуелниот претседател Мета беше избран во 2017 година, откако неговото Социјалистичко движење за интеграција, СМИ, управуваше четири години со социјалистите на Рама по изборите во 2013 година.
Социјалистите двапати се обидоа да го соборат од функцијата. Првиот обид дојде откако Мета одби да ги потпише резултатите од локалните избори во 2019 година, откако Демократите и неговата поранешна партија, ДПИ, одбија да учествуваат во нив. Во 2020 година, по консултации со Венецијанската комисија, социјалистите го повлекоа обидот да го соборат од власт.
Вториот обид дојде по општите избори во април 2021 година, кога социјалистите го обвинија Мета за мешање во изборите. Сепак, Уставниот суд подоцна пресуди дека тој не го прекршил Уставот како што се тврдеше. (Балкан инсајт)